Ч.Хүрэлбаатар: Цалин, тэтгэврийг инфляцын түвшинтэй уялдуулан нэмнэ

Ч.Хүрэлбаатар: Цалин, тэтгэврийг инфляцын түвшинтэй уялдуулан нэмнэ
УИХ дахь МАН-ын бүлэг өчигдөр хуралдаж, Монгол Улсын 2020 оны төсөв тойрсон асуудлыг хэлэлцжээ. Үүнтэй холбогдуулан Сангийн сайд Ч.ХҮРЭЛБААТАР сэтгүүлчдийн асуултад хариуллаа.
 
-Уул, уурхайн салбараас 3.2 их наяд төгрөг олно гэж төсөөлсөн байна. Энэ нь өнгөрсөн оныхоос 24 хувиар их. Дээрх төсөөлөл биелэх боломжтой юу?
 
-2020 оны төсвийг боловсруулахад гадаад талдаа дөрвөн төрлийн эрсдэл байна гэж үзсэн. Нэгдүгээрт, АНУ, БНХАУ хооронд үүссэн худалдааны дайн эдийн засагт тодорхой бус байдлыг бий болгож байгаа. Хоёрдугаарт, эрдэс баялаг, түүхий эдийн үнийн хэлбэлзэл гарах магадлалтай. Гуравдугаарт, дэлхийн эдийн засгийн өсөлт саармагжих магадлал байна. Дөрөвдүгээрт, Европын хэлэлцээрүүд мөн эрсдэл гарч болзошгүй. Мөн дотоод талдаа дөрвөн эрсдэл бий. Дэлхийн эдийн засгийн тодорхой бус байдал манай экспортын гол бараа бүтээгдэхүүний, үнэд нөлөөлж магадгүй.
 
 
Мөн өвөлжилтийн нөхцөл байдал хүндрэх төлөвтэй байгаа нь хоёр дахь том эрсдэл. Түүнчлэн “Саарал жагсаалт”-ыг эрсдэл хэмээн үзэж байна. Байгалийн баялагтай холбоотойгоор төсөвт нүүрсний экспортыг 42 сая, зэсийн баяжмал 1.2 сая тонн, төмрийн хүдрийг үнэ, хэмжээний хувьд ч өсөлттэй байна гэж үзээд 8.2 сая тонн, алтны олборлолтыг хоёр орчим тонноор буурна гэж тооцож, төсөөлсөн.
 
 
-Төсөвт концессын гэрээний талаар тусгасан уу? 2019 оны хөрөнгө оруулалтын биелэлт 39 хувь байна. Ирэх онд дахиад 1.65 их наяд төгрөгийн хөрөнгө оруулалт тавьсан байна. Концесстойгоо нийлээд хоёр их наяд байна?
 
 -У.Хүрэлсүхийн Засгийн газар нэг ч төгрөгийн концессын гэрээ байгуулаагүй. Байгуулах ч үгүй. Энэ Засгийн газрыг анх байгуулж байхад 6.3 их наяд төгрөгийн концессын гэрээг уламжилж авсан. Аль ч Засгийн газрын үед байгуулсан концессын гэрээг санхүүжүүлэх үүргийг одоогийн Засгийн газар хүлээсэн. Дээр нь бүх гэрээг валютаар хийсэн нь бидэнд нэлээд дарамт болж байгааг хэлэх нь зүйтэй.
 
-Улсын өрийг буурууллаа гэсэн мэдээллийг та хийсэн. Гэтэл Монгол Улсын өр 2016 онд 24 тэрбум ам.доллар байсан бол 2019 онд 29.7 тэрбум байна. Үүнээс өр буурсан үзүүлэлт харагдахгүй байна л даа. Та улсын өр буурч байна, өрийг барагдуулж байна гэдгийг юунд үндэслэн хэлж байна вэ?
 
-Улсын болон Засгийн газрын өр гэж бий. Монгол Улсын өр өнөөдрийн байдлаар 29.7 тэрбум ам.доллар байна. Улсын өрөнд Монголоос хэзээ нэгэн цагт гарах төлбөрүүдийг бичдэг.
 
29.7 тэрбумаас 18.2 тэрбум ам.доллар нь аж ахуйн нэгж, компаниудын тавьсан өр, зээл. Тухайлбал, “Оюутолгой”, “Саунд гоби сэндс”, “Монголын алт” компани, МИАТ, Хөгжлийн банкны гадаадаас авсан зээл байгаа юм. Үүний 50 хувь буюу ес орчим тэрбум ам.доллар нь “Оюутолгой” компанийнх.
 
Монголын 34, гадаадын 66 хувь гэхгүйгээр бүгдийг Монгол Улсын өрөнд бичдэг. Энэ нь хөрөнгө оруулалт хэдий ч нэг өдөр буцааж төлнө гэдэг агуулгаараа Монгол Улсын өрөнд бичдэг. Хувийн хэвшлийн зээлийн хэмжээ нэмэгдэнэ гэдэг эдгээр аж ахуйн нэгжид гадаадынхны итгэх итгэл нэмэгдэж байна гэсэн үг. Гаднаас оруулж байгаа хөрөнгө оруулалт нэмэгдэнэ гэдэг эргээд гарна гэдэг утгаар нь улсын өрөөр бүртгэдэг. Тиймээс Засгийн газрын, улсын өрийг хооронд нь хольсноос олон нийтэд буруу ойлголт төрүүлдэг талтай. Ингээд 29.7 тэрбумаас 18.2 тэрбум ам.доллар нь аж ахуйн нэгж, компаниудын авсан өр бол 2.2 тэрбум нь арилжааны банкуудын авсан зээл. Манай арилжааны банкууд гаднаас зээл авч, эх үүсвэр татаж санхүүжилтээ хийдэг. Мөн Монголбанкны өр хоёр тэрбум гаруй ам.доллар байгаа. Энэ бол БНХАУ-ын Ардын банктай төлбөрийн тооцоо хийдэг своп зээл. Үлдсэн нь Засгийн газрын өр долоон тэрбум ам.доллар. Үүнээс 2.9 тэрбум ам.доллар нь “Чингис”, “Самурай” зэрэг гоё нэртэй бондын өр юм. Засгийн газар 2019 оны наймдугаар сард 7.4 их наяд төгрөгийн үндсэн болон хүүгийн өр төлсөн. Ийм хэмжээний өрийг төлсөн болохоор өр төлсөн гэж хэлэлгүй яах вэ.
 
-Улсын төсвийн аядагдал хоёр их наяд төгрөг байна. Төсвийг алдагдалгүй хийж болоогүй юм уу?
 
-Төсвийн алдагдлыг хоёр их наяд төгрөг гэж тооцсон. Хоёр их наядын алдагдал бол тэнцвэржүүлсэн тэнцэл шүү. Тэнцвэржүүлсэн тэнцэл гэдэг орлогоо нийт биш тэнцвэржүүлсэн орлогоор авсан гэсэн үг. Үүнд хоёр эх үүсвэрийг оруулаагүй. Тогтворжуулалтын сан, Ирээдүйн өв санг оруулаагүй. Энэ хоёр сангийн орлогыг нэмчихвэл нэг их наяд гаруй төгрөг тэнд бий.
 
 
2020 төсвийн төслийг УИХ-д өргөн барьчихаад хэвлэлийн хурал хийхдээ хоёр их наяд төгрөгийн алдагдлыг нэг ч төгрөгийн гоё нэртэй бонд гаргаж, эсвэл арилжааны банкаас нэг ч төгрөгийн зээл авч санхүүжүүлэхгүй гэдгээ хэлсэн. Үүгээрээ ч явж байна. 
 
 
-Иргэдийн цалин тэтгэврийг ирэх жил хэдэн сараас, хэдэн хувиар нэмнэ гэж тооцоолсон бэ. Ямар зарчим барьж нэмэгдүүлэх боломжтой гэж тооцож байгаа вэ?
 
-Цалин, тэтгэврийг инфляцын түвшинтэй уялдуулан нэмнэ. Инфляцын түвшинтэй уялдуулан хоёр дахь жилдээ цалин тэтгэврийг нэмсэн. Тухайлбал, 2018 онд нэмэхдээ сүлжээнд үүссэн алдааг засч, нэмсэн. Сургууль, цэцэрлэгийн багш, сувилагчдын цалинг ахиу нэмсэн. Үүний дараа инфляцын түвшинтэйгээ уялдуулан нэмээд яваа. 30-40 хувиар нэмсэн тохиолдол бий. Гэхдээ энэ нь эргээд өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүний үнийг хөөрөгддөг. Тэгэхээр цалин, хөлс нэмсэний ашиг гарахгүй байдаг учир инфляцын түвшинд нэмж байгаа. Энэ нь харин зөв.
 
-Царцсан барилгуудын хөрөнгө оруулалтыг үргэлжүүлнэ гэлээ. Хэчнээн барилга, байгууламжид хэдэн төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийх вэ? 
 
-Царцсан барилга, байгууламжийн хөрөнгө оруулалтыг шийдвэрлэхдээ гурван зарчим барьсан. 23 обьектод 23 тэрбум төгрөгийг төсөвт тусгасан. 2018 онд Төсвийн тухай хуульд багтсан боловч ажлаа хийж чадахгүйн улмаас санхүүжилтээ хураалгасан 38 төслийн 34.8 тэрбум төгрөгийн санхүүжилтийг буцааж олгоно.
 
-Монгол Улс олон улсын ФАФТ байгууллагын “Саарал жагсаалт”-д орох эрсдэлтэй талаар ярьж байгаа. Өнгөрсөн хугацаанд манай улс “Саарал жагсаалт”-д орохгүй байх асуудлаар ямар арга хэмжээ авсан бэ. Хэрвээ энэ жагсаалтад орчихвол ямар эрсдэл үүсэх вэ? 
 
-“Саарал жагсаалт”-ын хувьд манай улс хяналтад явж байсан. Би энэ талаар өнгөрсөн хоёрдугаар сараас хойш ярьж байгаа. Арилжааны банкуудын өөрийн хөрөнгөө нэмэгдүүлсэн эх үүсвэрт аудит хийх шаардлагатай байна. Яагаад гэвэл, арилжааны банкууд капиталаа нэмэгдүүлэхдээ Ил тодын хуулийг ашигласан. Ил тодын хуулийг баталсан онд нь хэрэгжүүлээд дуусчихсан. Гэтэл арилжааны банкууд, сүүлд өөрийн хөрөнгөө нэмэхдээ Ил тодын хууль руу эргүүлэн оруулж ирсэн. Энэ мөнгө хуулийн дагуу байна уу, яагаад урт хугацаа орсон гэдгээс асуудал үүснэ Үүнд аудитын шалгалт хийсэн дүн гарч, дүнгээ яаж баталгаажуулах вэ, үүнтэй холбоотой ямар арга хэмжээ авах гэдгээ Монголбанк шийдэх учиртай. Түүнчлэн мөнгө угаахтай холбоот олон асуудлыг ярьдаг. Гэтэл шүүхээр шийдсэн хэрэг нэг ч байхгүй. Энэ нь Монгол Улсыг санхүүдээ хэр хяналт тавьдаг,  ямар хариуцлага тооцдог гэдгийг тодорхой бус болгож байна.
 
 
 
М.Энхцэцэг
Эх сурвалж: "Монголын үнэн" сонин

0
таалагдаж байна

0
таалагдахгүй байна

Холбоотой мэдээлэл Бүгдийг үзэх

Сэтгэгдэл (-)

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд манай сайт хариуцлага хүлээхгүй болно. Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү!
0/1000
  • Зочин ×
    Хариулах ({[{ cmmnt.children.length }]})
    0/1000
    • Зочин {[{ childComment.ip_address }]} ×
      {[{ childComment.text }]}
      {[{ childComment.dislike_count }]}
    • Бусад сэтгэгдэл ()
  • Бусад сэтгэгдэл ()

Дуртай төрөл

Өвдгөнд хиймэл үе бүтэн суулгах мэс засал эмчилгээний практикт "navigation" системийг ашиглалаа

2019-11-18

Хэлээрээ эрүүл мэндээ шинжих арга

2019-11-18

ДОХ-ын халдвар авсан 281 тохиолдол бүртгэгджээ

2019-11-17

Чихний хулхи хүний биед хэрэгтэй юу

2019-11-17

Б.Наранхүүгийн адуу улсын нөөц газрыг талхалж, малчид оторлох нутаггүй болжээ

2019-11-20

Хачгийн тандалт судалгаа хийлээ

2019-11-18

Монголын нүүдлийн соёл цаг уурын дулаарлаас болж алдагдаж байна

2019-11-15

Баавгайн дайралтад өртсөн сумдад БОАЖЯ-ныхан ажиллажээ

2019-11-15

“Volkswagen” автомат жолоодлоготой тээврийн хэрэгслийг хөгжүүлэх охин компани байгуулна

2019-10-29

“Seven-Eleven” худалдагчгүйгээр худалдан авалт хийх үйлчилгээг туршиж байна

2019-10-29

“Huawei” зохиогчийн эрхийн гэрчилгээ авах хүсэлт гаргасан тоогоороо тэргүүлжээ

2019-10-28

“Toyota” компани нарны эрчим хүчээр ажилладаг автомашин туршжээ

2019-10-25

Өдөрт нэг өндөг идэх нь зүрхний өвчнөөс сэргийлдэг

2018-05-31

Дэлхийн улс орнуудын оньсого ямар байдаг вэ?

2018-05-30

Дэлгэцийн цэнхэр туяа нойргүйдэл, хорт хавдар үүсгэдэг

2018-05-30

5 сарын 27 цаг агаар: Улаанбаатарт өдөртөө 15 хэм дулаан

2018-05-27

Дэлхийд СЭРСЭН ТАЛ

2019-11-19

Төрийн Банкны ажилтнууд эх нялхсын эмнэлэгт нэн шаардлагатай аппарат бэлэглэлээ

2019-11-19

ХХБанк баянгол дүүргийн 40-р сургуулийн номын санг тохижуулан өглөө

2019-11-18

Голомт Капитал компанийн “Interactive Brokers” гадаад арилжааны дунд шатны сургалтын бүртгэл эхэллээ

2019-11-18

Ипотекийн зээлд 4905 иргэн хамрагджээ

2019-11-20

Ухаалаг утастай Монголчууд гадныханд жилд 48 тэрбум төгрөг төлдөг

2019-11-20

Ж.Оймандах: Өндрөөс унахдаа л бизнесийн ёсзүйг санадаг нь харамсалтай

2019-11-20

Засгийн газрын 317 ширхэг үнэт цаас арилжив

2019-11-18

"Хувьсгалын эцэг" Эрнесто Че Гевара гэж хэн байв?

2019-11-19

Хамгийн ууртай, бүдүүлэг жолооч нартай хотуудыг "Блүүмберг" тодруулжээ

2019-11-19

Хятад дахь газар доорх хотын амьдрал

2019-11-19

Ирээдүйн "ажлын морьд"-ыг хэрхэн бэлддэг вэ? (Японы боловсролын тогтолцооны тухай 30 баримт)

2019-11-19

Хакухо тэмцээнийг тэргүүлж байна

2019-11-19

УИХ-ын даргын ивээл дор шатар сонирхогчдын улсын аварга шалгаруулах тэмцээн болно

2019-11-19

Б.Буджаргал 6 өдөр, 6 шөнийн гүйлтийн тэмцээнд хурдаа сорино

2019-11-19

Cамбочид 30 жилийн дараа багаараа хоёрдугаар байрт орлоо

2019-11-18

Тайланд улсад 2023 оноос хурдны галт тэрэг явж эхэлнэ

2019-11-20

Орос, Япон улсууд маргаантай арлуудын асуудлыг шийдвэрлэхийг хичээнэ

2019-11-20

БНСУ, Япон үл ойлголцлоо шийдвэрлэж чадсангүй

2019-11-20

Вьетнам улс Их Британид амиа алдагсдын ар гэрийнхэнд зээл олгохоор болжээ

2019-11-19

Б.Баттөмөр: Дубайн гэрээ анхнаасаа маш муу болсон

2019-11-20

Ч.Бат-Эрдэнэ: Монгол Улс Дубайн гэрээнээс дор хаяж 20 тэрбум долларын алдагдал хүлээсэн

2019-11-20

Нефть боловсруулах үйлдвэр барихад Энэтхэгээс дахин 236 сая ам.доллар зээлнэ

2019-11-14

Монголд алмазын орд байдаг уу?

2019-11-12

CAAK PODCAST #15 Э.Халиун - Чанартай хэрэглээ бол өөрийгөө үнэлэх чадвар

2019-11-20

Podcast news - Цаг үе (2019.11.20)

2019-11-20

Podcast news - Танин мэдэхүй (2019.11.19)

2019-11-19

Podcast news - Цаг үе (2019.11.19)

2019-11-19

Шинэ мянганы залуус яагаад ганц бие байх нь их болсон бэ?

2019-11-07

Хайрлуулах бус хайрлах нь илүү чухал

2019-11-01

Хятадууд удахгүй сүрэг жоом шиг л орж ирнэ!

2019-10-30

2019 онд ерөнхий боловсролын сургуулийн 12 хүүхэд хар тамхины хэрэгт холбогджээ

2019-10-29

"Силикон Мисс" тэмцээний ялагч бүсгүй халуухан зургуудаа дэлгэлээ

2019-11-19

Кардашианы гэр бүлийнхний итгэмээргүй будаггүй зургууд

2019-11-16

Элдэв зураг (70 фото) №634

2019-11-15

Инстаграмчдын бодит байдал

2019-11-13

Нийслэл, дүүргийн Засаг дарга нар гэр хорооллын хороодод ажиллана

2019-11-20

Б.Отгонсүх: “Сургуулийн автобус”-аар хүүхдүүд амар тайван, аюулгүй, тухтай зорчиж байна

2019-11-20

Иргэний гомдлыг шуурхай шийдвэрлэх нөхцөлийг бүрдүүлэхээр зорьж байна

2019-11-20

Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн захидлыг ЮНЕСКО-д гардуулан өгөв

2019-11-20

Хүүхдэдээ хэзээ ч хэлж болохгүй 9 үг

2019-10-22

Эцэггүй өсөх нь хүүхдийн сэтгэл зүйд хэрхэн нөлөөлдөг вэ?

2019-09-13

Цэцэрлэг болон сургуулийн насны хүүхдүүдтэй ээжүүдэд хандан хэлэхэд...

2019-09-12

Хүүхдээ өмөөрснөөр та хүмүүжилд нь муугаар нөлөөлнө

2019-09-11

“Хуягласан хувалзууд”

2019-11-20

МАН-ын бүлгийн “ЖДҮ-гийн протокол-2”-ыг дэлгэнэ

2019-11-20

Ж.Батзандан Б.Хурц нар шүүх дээр “уулзжээ”

2019-11-19

Бүрэн эрх нь УИХ-ын гишүүний эрх үү, үүрэг үү?

2019-11-19

"Сурахад хэзээ ч оройтдоггүй"-г баталсан дайчин эрхмүүд

2019-11-18

Ирээдүйн эзэд мэргэжил сонголтын аян үргэлжилж байна

2019-11-16

"Хими" зэргийн хөтөлбөр олон улсад таван жилийн хугацаатай магадлан итгэмжлэгдлээ

2019-11-16

УИХ-ын гишүүн Д.Сумъяабазарын нэрэмжит “Сорилго шалгалт-2019” эхэллээ

2019-11-15

Санаандгүй байдлаар жүжигчний гараагаа эхлүүлсэн алдартнууд

2019-11-17

Хүүхдүүддээ өв хөрөнгө үлдээхээс "татгалзсан" чинээлэг эрхмүүд

2019-11-13

NBA-ын супер оддын тансаг харшуудаар зочилцгооё

2019-11-13

Алдартнуудын нэрд гарахаас өмнөх үеийн ховор зургууд

2019-11-12
1:06:12

"Улаан бал" нэвтрүүлэгт "Хишиг Арвин Индустриал" ХХК-ийн дэд захирал М.Тулгат оролцож иргэн Б.Болороогоос уучлал хүсэв

2019-11-20
58:15

Б.Гүнбилэг: "Уухай" хөдөлгөөн зөвхөн улс төр төдийгүй нийгмийн сэтгэлгээг ч шинэчилнэ

2019-11-19
41:27

"Цензургүй сурвалжлага" нэвтрүүлгээр Эрдэнэт үйлдвэрийн үнэнийг илчлэв

2019-11-19

Станбулын Туркууд манайд түүх, хэл соёлын түрэмгийлэл үйлдэж байна

2019-11-18

Монголд гээгдсэн боловсрол: Сэтгэлзүй

2019-11-20

Нүүдэлчин ахуй...

2019-11-19

Cэтгүүлч байгаа газар нар жаргадаггүй учир

2019-11-17

Нүглээ өөрсдөө бүтээж, буянаа сайн дураараа бузарлав

2019-11-17

"Эх" /өгүүллэг/

2019-10-27

"Сохор" /өгүүллэг/

2019-09-29

Улбар шар

2019-09-22

"Салхи хагалагч" /өгүүллэг/

2019-09-15

Жирэмсэн үедээ мөнгөөр тасрахгүй байх шилдэг аргууд

2019-11-16

Овьёосоор нүүрний арьсаа цайруулах арга

2019-11-15

Долоо хоногийн төгсгөлд ч эрч хүчтэй байх алтан зөвлөгөө

2019-11-15

Өвлийн гутал сонгохдоо дараах зүйлсийг анхаараарай

2019-11-15

Б.Дашдондог: “THE HU” хамтлаг дөнгөж дөрөөн дээрээ гишгэх гэж байна

2019-11-19

"Twilight" цувралын жүжигчид албан шахалтаар хийдэг байсан итгэмээргүй зүйлс

2019-11-18

Уламжлалт спорт, тоглоом наадгайн олон улсын зөвлөлтэй хамтран ажиллана

2019-11-18

“Монгол Жангар” туулийг номын сангуудад бэлэглэлээ

2019-11-18

З.Лонжид: Анхдугаар Үндсэн хууль ХХ зууны гайхамшиг болохыг цаг хугацаа баталсаар байна

2019-11-20

Гэр бүлийн хүчирхийллийн талаар мэдээлээгүй иргэдэд хариуцлага тооцжээ

2019-11-19

Цэцийн дарга Д.Одбаярын хүсэлтийг хойшлуулшгүйгээр хэлэлцэх нь зүйтэй гэж санал нэгдэв

2019-11-19

Д.Одбаяр өргөдлөө өгсөн ч Цэцээс явахгүй нь

2019-11-19

Санал асуулга Бүгдийг үзэх

Владимир Путин (ОХУ)
66.32%
Ши Жиньпин (БНХАУ)
16.37%
Дональд Трамп (АНУ)
4.5%
Шинзо Абэ (Япон)
3.62%
Ким Жон Ун (БНАСАУ)
2.93%
Ангела Меркель (ХБНГУ)
2.49%
Режеп Тайип Эрдоган (Турк)
1.27%
Беньямин Нетаньяху (Израиль)
0.78%
Нарендра Моди (Энэтхэг)
0.68%
Хаан Салман (Саудын Араб)
0.44%
Тереза Мэй (Их Британи)
0.29%
Эммануэль Макрон (Франц)
0.29%

Хамгийн чанартай боловсрол олгодог их дээд сургууль аль нь вэ?

1,521

Одоогийн улстөрчдөөс хэн нь биднийг зөв зам руу удирдах вэ?

6,439

Утааг багасгахын тулд хамгийн түрүүнд юу хийх ёстой вэ?

1,422

Амьдрахад хамгийн таатай хотхон аль нь вэ?

2,340