Хэзээ байтлаа Монгол хүн тооноороо дээж өргөдөг байлаа...

Хэзээ байтлаа Монгол хүн тооноороо дээж өргөдөг байлаа...

Монголчууд цайны дээж өргөх үедээ үс гэзгээ янзлан, нүүр гараа угааж, толгойдоо малгай, алчуур сэлтийг тавьж, гарын алгыг дээш харуулсан маягтайгаар хэт халуун биш цайны дээжийг өргөдөг. Мөн өргөх үедээ бүтэлгүй муухай үгс хэлдэггүй. Жишээ нь өр ширгүй, өвчин зовлонгүй, идэж уухаар дутаалгүй байлгаж хайрла гэж хэлж болдоггүй аж. Харин өвөг дээдсийн, уул усны эздийн, наран ээжийн амар мэндийг эрж байна хэмээн өргөдөг. “Үе үеийн өвөг дээдэс минь, хөх мөнх тэнгэр эцэг минь, хөрст алтан дэлхий эх минь, 99 тэнгэр минь, 33 хурмаст минь, уул усны эздүүд минь, ураг төрлийн онгодууд минь, өвгөн буурал аав минь, эмгэн буурал ээж минь, харсан даасан тэнгэрүүд минь, хар лусын савдгууд минь, атаа таван тэнгэр минь та бүхэндээ .... жилтэй .... овогтой .... би цайныхаа дээжийг өргөж, амар мэндийг тань айлтгаж байна” хэмээн хэлж, эцэст нь Үр хүүхэд биднийгээ эрүүл энх, урт удаан, элбэг хангалуун, аз жаргалтай сайхан амьдруулж, хань ижлийн минь ажил үйлсийг өөдрөг бүтэмжтэй байлгаж хайрлаарай” хэмээн хүсэж өргөдөг учиртай.

Түүнчлэн цайны дээж өргөнө гэдэг нь энгийн хэрнээ хүчтэй засал юм. Өглөө цайны дээж өргөсөн шигээ харуй бүрий болсон хойно өвөг дээдэстээ сүү өргөж байвал маш сайн хэмээдэг. Учир нь Монголчууд бид өвөг дээдсүүд харанхуй болох үед бидний ертөнцөд ирж үр хүүхдээ эргэж тойрч, муу муухай бүхнээс холдуулдаг хэмээн итгэдэг ард түмэн билээ. Сүү өргөж байгаа нь ирэх замыг нь сүүн бороогоор гэрэлтүүлж, тэднийг ундаалж цангааг нь тайлж байгаа утгыг илэрхийлдэг.

Үүнийг өгүүлж буйн учир нь одоо миний дээр дурдсан бүхэн жам ёсоороо хэрэгжиж байна уу гэдэг л байна.

Бидний өвөө, эмээ гэрийнхээ тооноор, хашааныхаа амбаарынхаа поорчигоор цайныхаа дээжийг “цацаж” байсан удаа нэг ч үгүй санагдана. Гэтэл нийгэм өөрчлөгдөж олон өрх айл орон сууцанд амьдрах болж хүмүүсийн цайны дээж өргөх арга барил ч өөрчлөгдөн “хотжих” болов.

Тэгвэл өнөө цагт энэхүү ёс уламжлал олон хүний бухимдлыг төрүүлэх болсон нь нууц биш. Олон хүмүүс гэдэгтээ би орон сууцныхаа гадаа машинаа байрлуулдаг иргэдийг онцолж байна. Дулаан зогсоолд машинаа тавьдаггүй хүмүүс өөрийн амьдарч байгаа хороолол, хотхон, байрныхаа гадаа машинаа байрлуулдаг билээ. Тэгвэл тэдгээр хүмүүс өнөөдөр өөрийн эзэмшлийн машинаа амьдарч буй байрныхаа гадаа байрлуулж зогсоосныхоо төлөө хохирсоор байна.

"Цай сүүнийхээ дээжийг цонх болон тагтаараа өргөдөг хүмүүсээс болж  хувь хүн буюу авто машинаа байрныхаа доор тавьдаг хүмүүс хохирч байна. Харин авто машины эзэн хий дэмий уурлаж бухимдаж, цайны дээж өргөгчийг хараасаар хоцордог нь гэм биш зан болчихжээ."

Энэ тохиолдолд цонхоор өргөсөн цайны дээж өвөг дээдэст хүрч залбирал болон тусах нь юу л бол. Аль алиндаа төвөг удахгүй өргөөд сурчихвал ядаж л танд болон таны үр хүүхэд, хань ижилд нэгэн төрлийн засал болно шүү дээ. Нөгөөтэйгүүр хүнд төвөг удаж арай гэж олсон хэдэн төгрөгөөс нь хороож машин угаалгын газар руу гүйлгэхгүй байх сайн талтай.

Орцоороо гараад сайхан хүслээ бодоод өргөх ёстой зүйлийг хөл, гаргүй юм шиг заавал цонхоороо өргөх ямар хэрэг байна вэ? Зарим нэг настай хүмүүс орцынхоо гадна өргөж харагддаг. Гэхдээ маш ховор. Ихэвчлэн маш олон хүмүүс залхуурдаг болж. Ингэхээрээ л ёс биш болоод явчхаж байгаа юм. Дөрвөн зүг найман зовхис, дээд доод газар тэнгэртээ өргөж чадахгүй байна. Харин ч эргээд доор нь байгаа бусдын эд хөрөнгө, машин тэрэг дээр тусаж олон хүний эд хөрөнгийг сүйтгэж, хараалыг нь идэж байна. Үүнийг хүн бүр мэдэж байгаа хэдий ч засаж залруулахгүй байсаар байна.

Монгол хүн гэрийнхээ тооныг эрхэмлэж, хорол тооно гэж үздэг. Монгол гэрийн тооноор нарны цацраг тусаж, гэр доторх зүйлсийг гийгүүлж байдаг. Тиймдээ ч тооноороо юм чулуудах, тооноороо гарахыг хатуу цээрлэж ирсэн. Одоо орон сууцанд амьдарч байгаа айлуудын хувьд цонх нь нарны гэрэл тусаж орж ирдэг тооно нь гэсэн үг. Тэгэхээр цайны дээжээ цонхоороо өргөнө гэдэг бол тооноороо дээж өргөсөнтэй агаар нэг.

Тооноороо цайны дээж өргөдөг ёс манайд байгаагүй, байх ч ёсгүй юм. Энэ бол хамгийн цээртэй зүйл бөгөөд ижий, ааваа үгүйсгэж байгаатай адил тусдаг аж. Мөн уламжлалыг урвуугаар эргүүлж байгаа хэрэг юм. Тэгэхээр хүн бүр үүнийг буян хишгээ барах, хэрүүл уруул даллах, хийморь лундаагаа доройтуулах ёрыг билэгдэж буй хэрэг гэдгийг сайтар ойлгох хэрэгтэй билээ.

Мөн нэг зүйлийг сануулахад цай сүүний дээжийн толбо машины лакыг гэмтээж, бүр будаг руу нь орж толбо үлдээдэг. Бүтэн будганд оруулахгүй л бол толбо нь арилдаггүй. Будаг хийлгэвэл хэдэн зуун мянган төгрөг зарцуулна. Ингэж машинаа толбо болгуулсан хүн ерөөх үү, хараах уу?

Тиймээс цонхоороо цайны дээж өргөж, их сайхан буян тогтооё гэж бодсон нь талаар болж, харин ч хилэнцийг арвитгах магадлал асар өндөр болчхож байна гэдгийг хүн бүхэн ойлгох нь зүйтэй. Цай сүүний толбо болсон машинаа хараад шууд авч яваад бүтэн угаалгадаг хүн маш ховор. Бүгд ажилтай, завгүй учраас тэр чигт нь хэд хонуулаад угаалгахад нөгөө толбо нь арилахааргүй шингэсэн байдаг.
Бусдын залхуурч цай сүүний дээжээ цацах байдлаас болж хэн нэгэн хүн хохирох ёсгүй шүү дээ.

За юун сүртэй юм, зүгээр арчаад арилгачихна биз гэх хүмүүс байгаа бол тийм биш ээ. Зүгээр арчаад арилчихдаг бол энэ асуудал олны бухимдлыг төрүүлэхгүй шүү дээ. Арилдаггүй болоод л хүмүүс уурлаад аргаа бараад байдаг хэрэг нь тэр.

Бүгдээрээ цай сүүний дээжээ ёс журмынх дагуу өргөж сурцгаая.

Э.Анударь

Эх сурвалж дурдахгүйгээр зөвшөөрөлгүй хуулбарлан нийтлэхийг хориглоно.

3
таалагдаж байна

0
таалагдахгүй байна

Холбоотой мэдээлэл Бүгдийг үзэх

Сэтгэгдэл (-)

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд манай сайт хариуцлага хүлээхгүй болно. Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү!
0/1000
  • Зочин ×
    Хариулах ({[{ cmmnt.children.length }]})
    0/1000
    • Зочин {[{ childComment.ip_address }]} ×
      {[{ childComment.text }]}
      {[{ childComment.dislike_count }]}
    • Бусад сэтгэгдэл ()
  • Бусад сэтгэгдэл ()

Дуртай төрөл

Вакцин, биобэлдмэлийн үйлдвэр ажиллаж эхэллээ

2019-10-22

Улирлын томуугийн эсрэг вакцинд 77.235 хүн хамрагдаад байна

2019-10-22

Менингококкт халдвараас сэргийлэх зөвлөмж

2019-10-20

Ирэх оноос иргэдийг хавдрын үзлэгт хамруулна

2019-10-20

ХХБанкны “Хязгааргүй мөрөөдөл” төсөл сурагчид болоод багш, эцэг эхчүүдийн талархал дунд амжилттай үргэлжилж байна

2019-10-23

“Дараагийн үед тавтай морил” хэмээн урьсан 8 эрхэм хэн байв?

2019-10-22

King Tower: Төлбөрийн шинэ боломж

2019-10-21

Хийлч Дээгийгийн “Шинэ сонголт Баярсайхан”...

2019-10-18

Д.Баянзул: Төв банкны нэр хүндэд зориудаар халдах үйлдэл нь нийтээрээ үүрэх эрсдэлд хүргэдэг

2019-10-23

Саарал жагсаалт ба төгрөгийн ханш

2019-10-22

Б.Идэр-Од: Сүүлийн 5 жил манай хоёр компани санхүүгийн хувьд тогтмол өсөлттэй явж байна

2019-10-21

Монгол банкнаас саарал жагсаалтын талаар мэдэгдэл гаргажээ

2019-10-21

Орон орны намрын өнгө гэрэл зурагчдын дуранд...

2019-10-23

Японы шинэ эзэн хааныг сэнтийд нь залах ёслолын торгон агшнууд (Хүндэт зочдын гоёл)

2019-10-23

Алдартнууд 20-р зууны хамгийн шилдэг гэрэл зурагчны дуранд...

2019-10-22

Балетчдийн тайзны ар дахь амьдрал

2019-10-19

Анхаар: Богд ууланд баавгайн мөр илэрчээ

2019-10-22

Гачуурт дахь ус хангамжийн эх үүсвэрийн хамгаалалтын бүсэд мод тарилаа

2019-10-15

Өнөөдөр бүх нийтээр мод тарих өдөр

2019-10-12

Сэлэнгэ мөрөн, Орхон голын ай савыг онцгойлон хайрлаж, хамгаалмаар байна

2019-10-11

Тавантолгойн 14000 жолооч нүүрснээс гадна авилга, торгууль, хүнд суртал ачиж явна

2019-10-23

Монгол Улсад КОКС-Химийн үйлдвэр хөгжүүлэх чиглэлээр хамтран ажиллана

2019-10-21

80 жилийн түүхэнд 1600 гаруй ордыг нээн илрүүлжээ

2019-10-21

“Эрдэнэс Монгол” ХХК-ийн ТУЗ-ийн хурал боллоо

2019-10-19

Гадаадад өндөр зардлаар хийлгэдэг технологи туршилтыг Монголд гүйцэтгэнэ

2019-10-23

Motorola компани "хуучин цагаа санагалзсан" ухаалаг утсаа танилцуулна

2019-10-22

Google компани "Pixel 4" утсаа танилцууллаа

2019-10-17

Монгол эрдэмтэд угаарын хий хэмжих мэдрэгч зохион бүтээжээ

2019-10-15

Г.Занданшатар: Монголбанкны ерөнхийлөгч Н.Баяртсайхан, Санхүүгийн зохицуулах хорооны дарга С.Даваасүрэн нарыг АЖЛААС НЬ ЧӨЛӨӨЛНӨ

2019-10-23

Д.Оюунхорол Буддагийн их дүйчин өдрийг амралтын өдөр, баяр болгох хууль санаачилсанаа иргэдийн хүсэлтээс үндэслэсэн гэв

2019-10-23
1:13:06

"Улаанбал" нэвтрүүлэгт АН-ын ерөнхий нарийн бичгийн дарга Ц.Туваан оролцов

2019-10-23
52:58

"Ам нээвэл" нэвтрүүлэгт Буянгийн Жаргалсайхан оролцов

2019-10-23

Ардчилсан намын гишүүд даргаа халз мэтгэлцээнд дуудлаа

2019-10-23

Мөнгө угаах нь эх орноосоо урвасан үйлдэл мөн

2019-10-23

Засгийн газрын ээлжит хуралдаан болов

2019-10-23

Я.Содбаатар: Улс төрийн зорилгогүй, сонгуульд зориулаагүй төсөв оруулж ирсэн нь сайшаалтай

2019-10-23

Бурхан багшийн их дүйчэн өдөр амрах хуулийн төслийг хэлэлцэхийг дэмжлээ

2019-10-23

Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлт: Туранхай хонь идэштэй, тарган чоно бүтэн үлдэх боломж

2019-10-23

Маргааш хууль, эрх зүйн үнэ төлбөргүй зөвлөгөө өгнө

2019-10-22

Дуучин Б.Амархүүг шүүх хурал энэ сарын 29-нд болно

2019-10-22

"Эхлээд өрөөгөө цэвэрлэ!" - Амьдралд хөлөө олох гэж ядаж буй залууст хүргэх зөвлөгөө

2019-10-23

Хаа хамаагүй хүнээс бурхан худалдан авч гэртээ залах нь хэр тохиромжтой вэ?

2019-10-23

Харьцангуй хямдаар Холливүүдийн од шиг харагдах будалтын аргууд

2019-10-19

Тахианы бөөрөнхий махтай шөл хийх жор

2019-10-18

С.Цэрэнчимэд Үхань хотноо дэлхийн цэргийн спортын VII наадмын мөнгөн медаль хүртлээ

2019-10-23

NBA-ийн шинэ улирлын өнгийг тодорхойлох томоохон солилцоо, наймаанууд

2019-10-23

Ирландын тулаанч Конор МакГрегор карьераа дуусгах хүсэлгүй байгаагаа илэрхийлжээ

2019-10-22

Бөх дүү нартай бөхийн тайлбарлагч

2019-10-22

“Дээд боловсролын үр өгөөжийг дээшлүүлэх арга зам” сэдэвт хэлэлцүүлгийг Төрийн ордонд өчигдөр зохион байгууллаа

2019-10-23

Р.Балжинням: II улирал эхлэхэд бүх сурагч номтой болно

2019-10-23

“Монгол тэмүүлэл” сургуулийн сурагчдын эцэг, эхчүүд жагсаал хийлээ

2019-10-21

139-р сургууль, 221-р цэцэрлэгийн цогцолборыг газын хийн халаалтанд амжилттай шилжүүллээ

2019-10-18

"Тэд ч гэсэн зүдэрдэг" - Зээлээс зээлийн хооронд амьдарч буй алдартнууд

2019-10-21

Жүжигчин Женнифер Энистон инстаграмыг "эвдэлсэн" нь

2019-10-18

Хятад руу нэвтрэх эрхгүй болсон алдартнууд

2019-10-16

Нэрийг нь хүн бүр мэдэх ч царай нь төдийлөн танил биш алдартнууд

2019-10-02

Өдөрт нэг өндөг идэх нь зүрхний өвчнөөс сэргийлдэг

2018-05-31

Дэлхийн улс орнуудын оньсого ямар байдаг вэ?

2018-05-30

Дэлгэцийн цэнхэр туяа нойргүйдэл, хорт хавдар үүсгэдэг

2018-05-30

5 сарын 27 цаг агаар: Улаанбаатарт өдөртөө 15 хэм дулаан

2018-05-27

Маш сонирхолтой түүх

2019-10-22

”Хөгширсөн хойно” хүүхэд төрүүлэх муу юу?

2019-10-21

Жорлонгоо өөрчлөхгүйгээр бид хөгжихгүй

2019-10-21

Үндэсний эв нэгдэл...

2019-10-21

Эрэн сурвалжлагдаж байсан малын хулгайчдыг илрүүлжээ

2019-10-23

Ардчилсан орнуудын хамтын нийгэмлэгийн төлөөллийг хүлээн авч уулзав

2019-10-23

Бурхан багшийн Их дүйчин өдрийг бүх нийтээр тэмдэглэх баярын өдөр болгох хуулийн төслийг дэмжив

2019-10-23

Нийслэлийн 2019 оны шилдэг дүүргээр Багануур дүүрэг тодорлоо

2019-10-23

Хүчирхийлэлд өртсөн 1688 хүүхдээс 88 нь нас барж, 56 нь амиа хорложээ...

2019-10-23

Өөрийн хүслээр хүүхдээ "алдаг" хүний эрх...

2019-10-22

Хятадын 428 хүн Монгол улсын иргэнтэй гэр бүл болж гэнэ!

2019-10-18

Ирээдүйд эцэг, эх болох Монгол залуусын үнэн төрх!

2019-10-15

Холливудын кинонд дуу оруулахад ашиглагддаг сонирхолтой аргууд

2019-10-22

Өөрийн бүтээсэн дүрээ үзэн яддаг жүжигчид

2019-10-22

"Апокалипто" кино хэрхэн бүтсэн бэ? (Сонирхолтой баримтууд)

2019-10-22

"Бидний амьдрал хэрхэн өөрчлөгдсөн бэ?" - Хөгжилтэй шог зургууд

2019-10-21

#14 И.Урангоо - Хувцсаар дамжин амьдралд хэрхэн суралцах вэ?

2019-10-23

Podcast news - Цаг үе (2019.10.21)

2019-10-21

Podcast news - Танин мэдэхүй (2019.10.18)

2019-10-18

Podcast news - Цаг үе (2019.10.18)

2019-10-18

Хятад улс Хонконгийн удирдагч Кэрри Ламыг солих талаар хэлэлцэж байна

2019-10-23

БНХАУ-ын эрх баригчид Хонконгийн тэргүүнийг огцруулахаар төлөвлөж байна

2019-10-23

Австралийн хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүд хэвлэлийн эрх чөлөөний төлөө тэмцэж байна

2019-10-23

АНУ Сириэс татсан цэргүүдээ Ирак руу илгээхээр төлөвлөж байна

2019-10-23

Хүүхдэдээ хэзээ ч хэлж болохгүй 9 үг

2019-10-22

Эцэггүй өсөх нь хүүхдийн сэтгэл зүйд хэрхэн нөлөөлдөг вэ?

2019-09-13

Цэцэрлэг болон сургуулийн насны хүүхдүүдтэй ээжүүдэд хандан хэлэхэд...

2019-09-12

Хүүхдээ өмөөрснөөр та хүмүүжилд нь муугаар нөлөөлнө

2019-09-11

Боолчлол одоо ч оршин тогтносоор буй 6 улс

2019-10-23

Антарктид тивд болдог санаанд оромгүй зүйлс

2019-10-23

Бодит амьдрал дээрх "хорон санаатны" барилгууд

2019-10-23

Байнга даарах нь ямар учиртай вэ?

2019-10-23

"Сохор" /өгүүллэг/

2019-09-29

Улбар шар

2019-09-22

"Салхи хагалагч" /өгүүллэг/

2019-09-15

"Нинаг буцаасан нь" /өгүүллэг/

2019-09-01

Санал асуулга Бүгдийг үзэх

Владимир Путин (ОХУ)
66.54%
Ши Жиньпин (БНХАУ)
16.04%
Дональд Трамп (АНУ)
4.62%
Шинзо Абэ (Япон)
3.51%
Ким Жон Ун (БНАСАУ)
2.9%
Ангела Меркель (ХБНГУ)
2.73%
Режеп Тайип Эрдоган (Турк)
1.22%
Беньямин Нетаньяху (Израиль)
0.84%
Нарендра Моди (Энэтхэг)
0.67%
Хаан Салман (Саудын Араб)
0.45%
Эммануэль Макрон (Франц)
0.28%
Тереза Мэй (Их Британи)
0.22%

Хамгийн чанартай боловсрол олгодог их дээд сургууль аль нь вэ?

1,493

Одоогийн улстөрчдөөс хэн нь биднийг зөв зам руу удирдах вэ?

6,342

Утааг багасгахын тулд хамгийн түрүүнд юу хийх ёстой вэ?

1,395

Амьдрахад хамгийн таатай хотхон аль нь вэ?

2,315