Хар нүх одыг залгих үйл явцыг эрдэмтэд анх удаа ажиглажээ

Хар нүх одыг залгих үйл явцыг эрдэмтэд анх удаа ажиглажээ

Эрдэмтэд сансрын хар нүх болон сөнөсөн одны асар өндөр нягттай үлдэгдэл болох нейтрон од хоёрын мөргөлдөөний ул мөрийг анх удаа ажиглагдсан гэж үзжээ. Тэрбум шахам жилийн өмнө тохиосон энэ аймшигт мөргөлдөөн Эйнштейний хэлсэн ёсоор огторгуй - хугацааны хэлбэлзэл үүсгэх таталцлын долгионуудыг цацсан төдийгүй тэдгээр долгионууд дэлхийг дайран гарчээ. Хэрэв батлагдвал энэ нь эрдэмтдийн ажиглалтын үндсэн дээр таталцлын долгионыг тодорхойлж буй 3 дахь үзэгдэл болох юм.

​Австралийн Үндэсний Их Сургуулийн физикч Сюзан Скоттын үзэж буйгаар бараг тэрбум жилийн өмнө сансрын хар нүх сөнөсөн одыг яг л “Pac-Man” цахим тоглоомд  гардаг шиг залгисан байж болох аж. Мөн тэдний багийнхан энэ үзэгдлээс үүссэн таталцлын гэж нэрлэгддэг долгионыг дэлхийд хүрч ирсэн гэж үзжээ. Онолын хувьд үүнийг анх 1915 онд Альберт Эйнштейн сансрын хар нүх эсвэл нейтрон одод шиг аварга биетүүдийн хурдсаж буй хөдөлгөөн сансрын болон цаг хугацааны орон зайд “долгионууд”-ыг үүсгэдэг хэмээн урьдчилан томьёолж байв. Гэвч уг таталцлын долгион 2015 он хүртэл буюу 100 жилийн хугацаанд дэлхийд нэг ч удаа ажиглагдаагүй юм.

Тэгвэл 8 дугаар сарын 14-нд АНУ болон Итали улс дахь таталцлын долгионыг илрүүлэх төхөөрөмжүүд шинэ таталцлын долгионууд дэлхийг дайран өнгөрч буйг илрүүлжээ. Үүний үр дүнг батлахын тулд нэмэлт судалгааны ажил хэрэгтэй байгаа ч тус дохио нь сансрын хар нүх болон сөнөсөн одны асар өндөр нягттай үлдэгдэл болох нейтрон од хоёрын мөргөлдөөнөөс үүссэн гэж үзэх боломж өндөр байгаа тухай судлаачид хэлж байна. Энэ удаагийнх эрдэмтдийн таталцлын долгионыг илрүүлж буй гурав дахь тохиолдол ажээ. 2015 онд судлаачид сансрын хоёр хар нүх мөргөлдсөнөөс үүсэлтэй долгионыг, 2017 онд хоёр нейтрон од нийлснээс үүсэлтэй долгионуудыг тус тус илрүүлж байсан юм.

Харин сансрын хар нүх болон нейтрон одны мөргөлдөөн нь судалгаагаар илрүүлэхийг хүсэж буй гурван янзын мөргөлдөөний гурав дахь нь байх магадлалтай болохыг Скотт хэлжээ.

Хоёр хар нүх мөргөлдөх үедээ асар их эрчим хүчийг секундээс бага хугацаанд үргэлжлэх таталцлын долгион хэлбэрээр ялгаруулдаг бөгөөд хэрэв зөв багажтай бол түүнийг орчлон ертөнц даяар сонсож болно. NASA, Goddard /АНУ-ын Агаар, сансар судлалын үндэсний агентлагГоддард            

Эйнштейн таталцлын долгионуудыг илрүүлэх боломжтой гэж ер бодож байгаагүй. Учир нь тэрбээр дэлхий дээрх бүхий л дуу чимээ, хэлбэлзэл дундаас таталцлын долгионыг илрүүлэх боломжгүй гэдэгт итгэдэг байсан бөгөөд 100 жилийн турш түүний зөв байсан юм.

Гэвч эцсийн дүнд эрдэмтэд Вашингтон дахь Таталцлын Долгионы Лазер Интерферометрийн Төв - LIGO болон Итали дахь түүний ижил VIRGO нарыг ашиглан эдгээр долгионуудыг илрүүлж чаджээ.

2015 онд LIGO нь түүхэнд анхны буюу 1.3 тэрбум гэрлийн жилийн цаана орших 2 хар нүхний мөргөлдөөнөөс үүссэн таталцлын долгионуудыг илрүүлсэн. Энэ нээлт Эйнштейний харьцангуйн ерөнхий онолыг баталж, улмаар 2017 онд LIGO болон VIRGO хамтдаа 2 нейтрон оддын нийлэх үзэгдлээс үүссэн долгионыг илрүүлж тодорхойлсон юм.

Вашингтоны Хэнфорд дахь L-хэлбэрийн Таталцлын Долгионы Лазер Интерферометерийн Төв /LIGO/

Энэ нь үнэхээр таталцлын долгионыг илрүүлсэн 3 дахь удаагийн тохиолдол мөн болохыг батлахын тулд дэлхийн бөмбөрцөг даяар орших дуран авайнууд тэнгэрийн уудамд рентген туяа болон ультра ягаан гэрлийг хайсаар байна гэж "National Geographic"-аас мэдээллээ. Хэрэв нейтрон од хар нүхтэй мөргөлдсөний дараа хар нүх түүнийг устгахаас өмнө хангалттай хугацаанд тэсэж чадсан бол эрдэмтдэд судалгааны дүгнэлтээ батлах боломжийг олгох гэрлийг сөнөсөн од өөрөөсөө ялгаруулсан байх боломжтой юм.

Хэдий тийм боловч хар нүх нь гэрлийг ч өөртөө татаж чадах асар их таталцлын хүчтэй.

Мөн LIGO ба VIRGO төхөөрөмжүүд нь ердөө л дэлхийгээс ялгарч буй чимээг барьж авах зэргээр буруу дохио илрүүлэх боломжтой тул таталцлын долгионыг судалж буй эрдэмтэд урам хугалсан үр дүнтэй нүүр тулахад ч өөрсдийгөө бэлдэх ёстой юм.

Virgo таталцлын долгион судлалын төвийн ажилтан төхөөрөмжийн дотор талд толийг бэхэлсэн кварцан мяндсыг шалгаж байна. EGO/Virgo Collaboration/Perciballi

4-р сард илрүүлсэн нейтрон/хар нүхний мөргөлдөөнийх байх боломжтой долгион буруу дохио байх магадлал өндөр байжээ. Учир нь тийм хэмжээний дохио нь дэлхийн гаралтай чимээ байх магадлал долоод нэг байдаг аж. Статистикийн хувьд LIGO ба VIRGO нь тийм хэлбэрийн буруу дохиог 20 сар тутамд хүлээн авдаг байна.

Гэвч LIGO болон VIRGO-ийн хувьд тэдний энэ сард илрүүлсэн дохионых шиг хүчтэй буруу дохио илрэх магадлал маш бага юм. Түүнчлэн судлаачид ийм төрлийн алдаа орчлон ертөнцийн наснаас ч урт хугацаанд ердөө ганц л удаа тохиох ёстой гэж тооцоолсон тухай "National Geographic" мэдээлжээ.

“Энэ үнэхээр маш их сэтгэл хөдөлмөөр, сонирхолтой зүйл боллоо. Энэ ажил одоо жинхэнэ бодит, чухал зүйл болж байна. Тиймээс үүнд илүү их цаг, хичээл зүтгэл зарцуулах хэрэгтэй” гэж Нортвестернийн Их Сургуулийн физикч бөгөөд LIGO-ийн судлаач Кристофер Берри "National Geographic"- т хэлсэн байна.            

Супер компьютероор бүтээсэн загварчлал орчлон ертөнцийн хамгийн хүчтэй үзэгдлүүдийн нэг болох нейтрон одууд мөргөлдөн нийлж хар нүх үүсгэж байгааг харуулжээ. Нейтрон од бол нарны массаас 8-30 дахин их масстай аварга од тэсэрсний дараа шахагдан нягтарч үлдсэн цөм нь юм. Нейтрон од нь нарнаас 1.5 дахин их массыг ердөө л 20 км диаметртэй бөмбөлөгт нягтруулан бөөгнүүлсэн байдаг. NASA, Goddard

Эрдэмтэд мөргөлдсөн биетүүдийн жинхэнэ хэмжээг тодорхойлохоор өгөгдлүүдийг нарийвчлан судалж байна. Скоттын хэлснээр тэдгээр үр дүнгүүд хүлээж байснаас ялгаатай гарвал баг судалгаагаа өөр чиглэл рүү үргэлжлүүлэх шаардлагатай болох ажээ.

“Залгигдсан биет нь маш хөнгөн буюу бидний мэдэх орчлон ертөнцийн бусад хар нүхнүүдээс илүү их хөнгөн хар нүх байсан байх багахан боловч сонирхолтой боломж байна” гэж тэр хэлжээ.

Хэрэв залгигдсан жижиг биет нь хар нүх байсан нь тогтоогдвол ийм төрлийн хар нүхийг оршин байх боломжгүй гэж үздэг өнөөдрийн хувьд энэ нь бас л шинэ нээлт болох  бөгөөд жижиг хар нүхний судалгааны цоо шинэ салбар бий болох юм. “Тэгвэл үнэхээр гайхалтай, сэтгэл баясгасан шагнал байх болно” гэж Скотт нэмж дурдсан юм. 

15
таалагдаж байна

12
таалагдахгүй байна

Холбоотой мэдээлэл Бүгдийг үзэх

Сэтгэгдэл (-)

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд манай сайт хариуцлага хүлээхгүй болно. Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү!
0/1000
  • Зочин ×
    Хариулах ({[{ cmmnt.children.length }]})
    0/1000
    • Зочин {[{ childComment.ip_address }]} ×
      {[{ childComment.text }]}
      {[{ childComment.dislike_count }]}
    • Бусад сэтгэгдэл ()
  • Бусад сэтгэгдэл ()

Дуртай төрөл

“Хуягласан хувалзууд”

2019-11-20

МАН-ын бүлгийн “ЖДҮ-гийн протокол-2”-ыг дэлгэнэ

2019-11-20

Ж.Батзандан Б.Хурц нар шүүх дээр “уулзжээ”

2019-11-19

Бүрэн эрх нь УИХ-ын гишүүний эрх үү, үүрэг үү?

2019-11-19

Жулиан Ассанжийн хүчингийн хэргийг хэрэгсэхгүй болгожээ

2019-11-20

Huawei Mate X худалдаанд гарсан даруйдаа дуусчээ

2019-11-20

Сөүлийн бүх автобуснууд үнэгүй "Wifi"-тай болжээ

2019-11-20

Цэргийн баазын зардлыг хуваах АНУ-ын шаардлагыг Өмнөд Солонгос улс зөвшөөрсөнгүй

2019-11-20

Хүүхдэдээ хэзээ ч хэлж болохгүй 9 үг

2019-10-22

Эцэггүй өсөх нь хүүхдийн сэтгэл зүйд хэрхэн нөлөөлдөг вэ?

2019-09-13

Цэцэрлэг болон сургуулийн насны хүүхдүүдтэй ээжүүдэд хандан хэлэхэд...

2019-09-12

Хүүхдээ өмөөрснөөр та хүмүүжилд нь муугаар нөлөөлнө

2019-09-11
1:06:12

"Улаан бал" нэвтрүүлэгт "Хишиг Арвин Индустриал" ХХК-ийн дэд захирал М.Тулгат оролцож иргэн Б.Болороогоос уучлал хүсэв

2019-11-20
58:15

Б.Гүнбилэг: "Уухай" хөдөлгөөн зөвхөн улс төр төдийгүй нийгмийн сэтгэлгээг ч шинэчилнэ

2019-11-19
41:27

"Цензургүй сурвалжлага" нэвтрүүлгээр Эрдэнэт үйлдвэрийн үнэнийг илчлэв

2019-11-19

Станбулын Туркууд манайд түүх, хэл соёлын түрэмгийлэл үйлдэж байна

2019-11-18

"Сурахад хэзээ ч оройтдоггүй"-г баталсан дайчин эрхмүүд

2019-11-18

Ирээдүйн эзэд мэргэжил сонголтын аян үргэлжилж байна

2019-11-16

"Хими" зэргийн хөтөлбөр олон улсад таван жилийн хугацаатай магадлан итгэмжлэгдлээ

2019-11-16

УИХ-ын гишүүн Д.Сумъяабазарын нэрэмжит “Сорилго шалгалт-2019” эхэллээ

2019-11-15

Л.Энх-Амгалан: "Саарал жагсаалт"-д орсон асуудлыг хэлэлцэх хэрэгтэй

2019-11-20

"Cerberus Capital Management LP" Монгол Улсад хөрөнгө оруулалтаа чиглүүлжээ

2019-11-20

Эмэгтэйчүүдэд зориулсан ипотекийн зээл гаргана

2019-11-20

Ипотекийн зээлд 4905 иргэн хамрагджээ

2019-11-20

Улсын Дээд Шүүхийн Ерөнхий шүүгч Ц.Зоригийг чөлөөлнө

2019-11-20

З.Лонжид: Анхдугаар Үндсэн хууль ХХ зууны гайхамшиг болохыг цаг хугацаа баталсаар байна

2019-11-20

Гэр бүлийн хүчирхийллийн талаар мэдээлээгүй иргэдэд хариуцлага тооцжээ

2019-11-19

Цэцийн дарга Д.Одбаярын хүсэлтийг хойшлуулшгүйгээр хэлэлцэх нь зүйтэй гэж санал нэгдэв

2019-11-19

"Эх" /өгүүллэг/

2019-10-27

"Сохор" /өгүүллэг/

2019-09-29

Улбар шар

2019-09-22

"Салхи хагалагч" /өгүүллэг/

2019-09-15

Монгол бахархалын өдөрт зориулсан барилдаан Буянт-Ухаа спортын ордонд болно

2019-11-20

Миторюү Б.Төрболд, Хоошорюү С.Бямбасүрэнгээр даваагаа ахиулав

2019-11-20

Монголын шигшээ баг 1:0-ээр Мьянмарт хожигдлоо

2019-11-20

Хакухо тэмцээнийг тэргүүлж байна

2019-11-19

Өвдгөнд хиймэл үе бүтэн суулгах мэс засал эмчилгээний практикт "navigation" системийг ашиглалаа

2019-11-18

Хэлээрээ эрүүл мэндээ шинжих арга

2019-11-18

ДОХ-ын халдвар авсан 281 тохиолдол бүртгэгджээ

2019-11-17

Чихний хулхи хүний биед хэрэгтэй юу

2019-11-17

Монголчууд дэлхийн шилдэг боллоо

2019-11-20

Дурсамж бүхнийг бэлэглэе

2019-11-20

Дэлхийд СЭРСЭН ТАЛ

2019-11-19

Төрийн Банкны ажилтнууд эх нялхсын эмнэлэгт нэн шаардлагатай аппарат бэлэглэлээ

2019-11-19

Жирэмсэн үедээ мөнгөөр тасрахгүй байх шилдэг аргууд

2019-11-16

Овьёосоор нүүрний арьсаа цайруулах арга

2019-11-15

Долоо хоногийн төгсгөлд ч эрч хүчтэй байх алтан зөвлөгөө

2019-11-15

Өвлийн гутал сонгохдоо дараах зүйлсийг анхаараарай

2019-11-15

Монголд гээгдсэн боловсрол: Сэтгэлзүй

2019-11-20

Нүүдэлчин ахуй...

2019-11-19

Cэтгүүлч байгаа газар нар жаргадаггүй учир

2019-11-17

Нүглээ өөрсдөө бүтээж, буянаа сайн дураараа бузарлав

2019-11-17

Шинэ мянганы залуус яагаад ганц бие байх нь их болсон бэ?

2019-11-07

Хайрлуулах бус хайрлах нь илүү чухал

2019-11-01

Хятадууд удахгүй сүрэг жоом шиг л орж ирнэ!

2019-10-30

2019 онд ерөнхий боловсролын сургуулийн 12 хүүхэд хар тамхины хэрэгт холбогджээ

2019-10-29

“Volkswagen” автомат жолоодлоготой тээврийн хэрэгслийг хөгжүүлэх охин компани байгуулна

2019-10-29

“Seven-Eleven” худалдагчгүйгээр худалдан авалт хийх үйлчилгээг туршиж байна

2019-10-29

“Huawei” зохиогчийн эрхийн гэрчилгээ авах хүсэлт гаргасан тоогоороо тэргүүлжээ

2019-10-28

“Toyota” компани нарны эрчим хүчээр ажилладаг автомашин туршжээ

2019-10-25

Podcast news - Танин мэдэхүй (2019.11.20)

2019-11-20

CAAK PODCAST #15 Э.Халиун - Чанартай хэрэглээ бол өөрийгөө үнэлэх чадвар

2019-11-20

Podcast news - Цаг үе (2019.11.20)

2019-11-20

Podcast news - Танин мэдэхүй (2019.11.19)

2019-11-19

Алдартнууд хэр өндөр нуруутай вэ?

2019-11-20

Санаандгүй байдлаар жүжигчний гараагаа эхлүүлсэн алдартнууд

2019-11-17

Хүүхдүүддээ өв хөрөнгө үлдээхээс "татгалзсан" чинээлэг эрхмүүд

2019-11-13

NBA-ын супер оддын тансаг харшуудаар зочилцгооё

2019-11-13

Монгол туургатны уран зохиолын эрдэм шинжилгээний хурал болно

2019-11-20

Б.Дашдондог: “THE HU” хамтлаг дөнгөж дөрөөн дээрээ гишгэх гэж байна

2019-11-19

"Twilight" цувралын жүжигчид албан шахалтаар хийдэг байсан итгэмээргүй зүйлс

2019-11-18

Уламжлалт спорт, тоглоом наадгайн олон улсын зөвлөлтэй хамтран ажиллана

2019-11-18

Өдөрт нэг өндөг идэх нь зүрхний өвчнөөс сэргийлдэг

2018-05-31

Дэлхийн улс орнуудын оньсого ямар байдаг вэ?

2018-05-30

Дэлгэцийн цэнхэр туяа нойргүйдэл, хорт хавдар үүсгэдэг

2018-05-30

5 сарын 27 цаг агаар: Улаанбаатарт өдөртөө 15 хэм дулаан

2018-05-27

"Ли Куан Югийн гайхамшиг" - Сингапурыг авлигачдын үүрээс Азийн санхүүгийн төв болгосон түүх

2019-11-20

Зэрлэг гахайн сүрэг хар тамхины наймаачдын төлөвлөгөөг нураажээ

2019-11-20

Орон орны иргэд ахмад настнууддаа хэрхэн ханддаг вэ?

2019-11-20

“Цахиурын хөндий”-д амьдрахад хэр их зардал гардаг вэ?

2019-11-20

Нийтийн тээврийн үйлчилгээний жолооч нар шалгалт өглөө

2019-11-20

Швейцарын Холбооны Улсын аврах ажиллагааны шинжээчдийн баг ОБЕГ-т ажиллаж байна

2019-11-20

Дотоодын сургуулилтынхан бэлтгэл ажлаа хангаж байна

2019-11-20

ШУА-ийн хүрээлэнгүүдтэй хотын удирдлагууд танилцлаа

2019-11-20

Байгаль эхийн "хэрцгий" төрхийг харуулсан гэрэл зургууд

2019-11-20

"Силикон Мисс" тэмцээний ялагч бүсгүй халуухан зургуудаа дэлгэлээ

2019-11-19

Кардашианы гэр бүлийнхний итгэмээргүй будаггүй зургууд

2019-11-16

Элдэв зураг (70 фото) №634

2019-11-15

Ц.Нямдорж: Оюутолгойн төслийг зогсоож болохгүй

2019-11-20

Б.Баттөмөр: Дубайн гэрээ анхнаасаа маш муу болсон

2019-11-20

Ч.Бат-Эрдэнэ: Монгол Улс Дубайн гэрээнээс дор хаяж 20 тэрбум долларын алдагдал хүлээсэн

2019-11-20

Нефть боловсруулах үйлдвэр барихад Энэтхэгээс дахин 236 сая ам.доллар зээлнэ

2019-11-14

Б.Наранхүүгийн адуу улсын нөөц газрыг талхалж, малчид оторлох нутаггүй болжээ

2019-11-20

Хачгийн тандалт судалгаа хийлээ

2019-11-18

Монголын нүүдлийн соёл цаг уурын дулаарлаас болж алдагдаж байна

2019-11-15

Баавгайн дайралтад өртсөн сумдад БОАЖЯ-ныхан ажиллажээ

2019-11-15

Санал асуулга Бүгдийг үзэх

Владимир Путин (ОХУ)
66.2%
Ши Жиньпин (БНХАУ)
16.39%
Дональд Трамп (АНУ)
4.49%
Шинзо Абэ (Япон)
3.66%
Ким Жон Ун (БНАСАУ)
2.93%
Ангела Меркель (ХБНГУ)
2.49%
Режеп Тайип Эрдоган (Турк)
1.27%
Беньямин Нетаньяху (Израиль)
0.83%
Нарендра Моди (Энэтхэг)
0.68%
Хаан Салман (Саудын Араб)
0.49%
Тереза Мэй (Их Британи)
0.29%
Эммануэль Макрон (Франц)
0.29%

Хамгийн чанартай боловсрол олгодог их дээд сургууль аль нь вэ?

1,521

Одоогийн улстөрчдөөс хэн нь биднийг зөв зам руу удирдах вэ?

6,439

Утааг багасгахын тулд хамгийн түрүүнд юу хийх ёстой вэ?

1,422

Амьдрахад хамгийн таатай хотхон аль нь вэ?

2,340