Өнгөт чулуунд шунагчид Даланжаргалан сумын хөрсийг сэндийчиж байна

Өнгөт чулуунд шунагчид Даланжаргалан сумын хөрсийг сэндийчиж байна
Манай сурвалжлах баг Дорноговь аймгийн Даланжаргалан суманд ажиллаж  уул уурхайн олборлолт нутгийн иргэдийн амьдралд хэрхэн нөлөөлж байгааг өмнөх дугаартаа хөндсөн. Тэгвэл энэ удаад Даланжаргалан сумын нутаг дэвсгэрээс өнгөт чулуу түүж байгаа талаар сурвалжиллаа.
Даланжаргалан сум ховор, үнэтэй чулуугаараа хэзээнээс алдартай. Усан болон утаат болор, чүнчигноров, гартаам, мана, өнгөт чулуу, төмрийн хүдэр, хайлуур жонш, нүүрс, хүрмэн чулуу, бал чулуу, шохойн чулуу, барилгын материалын түүхий эд гээд ашигт малтмал элбэг. Гэтэл байгалийн үнэт эдлэл, өв соёлыг агуулсан нутгийн чулууг урд хөрш рүү машинаар ачдаг болоод удаж байна.  Гэвч өнгөт чулуунд шунасан иргэдийн гар хүрээгүй үлдсэн жаахан газарт нь ч энд тэндээс ирсэн нинжанууд шургалжээ. Тэд өнгөт чулууг түүсээр  газрын хөрсийг 20-40 см сэндийчсэн байна.
 
Өнгөт чулуу нь байгалийн ус чийгийг тэнцвэржүүлж, ургамлын бүрхэвчийг хамгаалдаг. Гэтэл чулуу түүж байгаа иргэд Даланжаргалан сумын 16 га бэлчээрийн талбайг аль хэдийнэ сүйдчихээд  байгаа аж. Анх өнгөн хэсгийн чулууг түүдэг байсан бол одоо хүрз, молдок, жоотуугаар зэвсэглэж хөрсийг нь сэндийчих болсон харамсалтай дүр зураг харагдсан юм. Чулуу түүж байгаа иргэдийн ихэнх нь Улаанбаатар хотоос ирсэн бол нутгийн иргэд ч цөөнгүй байгааг харж болно.
Өнгөт чулуу түүж газар нутгийг нь сэндийчиж байгаа нинжа болон малчдын дунд газрын маргаан үргэлжилсээр байгаа. Бодит байдал ямар байгааг иргэдийн байр сууриар хүргэж байна.
 
Нэг сав чулууг 35 мянган төгрөгөөр худалддаг
 
Бидэнтэй таарсан эхний иргэн тэтгэвэртээ гарсан тул хийх зүйл байхгүй. Гэртээ сууснаас гээд чулуу түүдэг гэнэ. Тэрээр “Хүний нохой идэхээр өөрийн нохой ид гэдэг. Сум орон нутгийн хүмүүс түүх эрхтэй гэж бодож байна. Багажтай иргэд үнэтэй чулууг ухаж хайдаг бол багажгүй иргэд хямд чулууг шуудай болон ундааны саванд хийж зардаг. Нэг сав нь 3-35 мянган төгрөгийн үнэтэй. Өдөрт 100 гаруй  мянган төгрөгийн орлого олдог. Мөн ойр хавийнхан нинжа нарт хоол унд авчирч зардаг” гэсэн юм.
 
Нинжа нарыг 200 мянган төгрөгөөр торгохоос өөр зүйл хийж чадахгүй байна
 
Өнгөт чулууг нинжа нараас хэрхэн хамгаалдаг талаар Даланжаргалан сумын байгаль хамгаалагч С.Дандарбаатараас тодруулахад “Сумаас нинжа нарын энэ үйлдлийг зогсооё гэдэг ч дийлддэггүй. Хуульдаа торгохоос өөр арга хэмжээ байдаггүй. Нэг удаа торгохдоо 200 мянган төгрөгөөр торгодог. Торгуулсан хүн нь маргааш нь шархаа нөхнө гээд чулуу түүдэг. Шалгалт хийх гэж очихоор өмнөөс хэл амаар доромжлох, зодох гэж дайрна. Эсвэл зугтана гээд бөөн асуудал үүсгэдэг. Нинжа нарт шаардлага тавиад гараа гэмтээсэн. Сумын зүгээс цагдаагийн газартай хамтарч ажилладаг ч үр дүн муутай байна. Сүүлдээ арга мухардсан. Тэр байтугай чулуу түүхийг нь зогсооё гээд очихоор эд хөрөнгө, бие мах бодиороо хохирдог” гэсэн юм. Нинжа нарыг торгосон мөнгө аймгийнх нь нэгдсэн санд ордог учраас нөхөн сэргээлт хийх болон унааны зардал, тухайн газрыг хамгаалалтад авахад хөрөнгө мөнгөний асуудал хэцүү байдаг юм байна.
 
Даланжаргалан сумын Засаг даргын Тамгын газар нөхөн сэргээлтийн компанитай гэрээ байгуулж  олборлолт явуулж олсон мөнгөөрөө нөхөн сэргээлт хийнэ гэж тусгасан ч хуульд тийм заалт байдаггүй тул гэрээг цуцалжээ. Тиймээс гэрээг өөрчлөн сумын нэгдсэн сангийн мөнгөөр нөхөн сэр­гээлт хийлгэхээр болсон ч  аймгаас санхүүгийн асуудлыг шийдвэрлээгүй учраас мөн л компани нь гэрээгээ цуцалсан гэсэн юм.
 
Нөхөн сэргээлт хийхээр ирсэн компани олборлолт явуулдаг
 
Нөхөн сэргээлт хийхээр ирсэн компанийн талаар малчин Э ярихдаа “Нөхөн сэргээлт хийх нэрээр нэг компани ирсэн. Ирээд хоёр газрыг хашсан. Тэгээд өөрсдөө техникээр ухаж сандайчих болсон. Энэ талаар асуухад чулуу олборлож зардлаа олно. Дараа нь нөхөн сэргээлт хийнэ гэж хариулсан. Эцэст нь нөхөн сэргээлт нэрээр ирж олборлолт хийж байгаад явсан. Бидэнд ухсан хэдэн нүх л үлдэж байна. Гараар ухахдаа 40 см-ээс хэтрүүлдэггүй байсан бол техникээр ухаж газрын хэвлийг төнхөж байгаад явсан” гэсэн юм.
 
Хятадууд худалдаж авсан чулуугаараа юу хийдэг талаар нутгийн иргэдээс сонирхоход урд хөрш рүү гаргаж үнэт эдлэл хийдэг. Мөн газар нутгаа чийгшүүлж, ургамлын бүрхэвчээ хамгаалахын тулд нутагтаа аваачиж цацдаг. Мөнгө улаан, нүд цагаан гэгчээр шуудай шуудайгаар нь зөөсөөр эцэст нь гол горхи нь хатаж, ширгэж, ган гачиг нүүрлээд байна гэцгээж байв. Ийнхүү өнгөт чулууг худалдан авч буй улс нь өөрт хэрэгтэй байдлаар ашигладаг байна.
 
Гэвч хариуцсан сум орон нутаг, иргэдийн зүгээс арга нь мухардаад байгаа учир хамгийн зөв шийдэл бол хуулийг нь чангатгах гэнэ. Өмнө нь өнгөт чулуу түүсэн иргэнийг 50 мянган төргөөр торгодог байсан. Одоо Зөрчлийн шинэ хуулиар 200 мянган төгрөгөөр торгодог болжээ. Энэ нь чулуу түүдэг хүмүүсийн нэг өдрийн л орлого. Иймээс газар нутаг, байгалийн ховор эд зүйлсээ хамгаалахын тулд хуулиа чангатгах зайлшгүй шаардлагатайг хэлж байна. Өнгөт чулуу түүж байгаа хүмүүс цөөхөн хэдэн төгрөгөөр торгоод өнгөрөх биш цагдан хорьдог, цаашлаад Даланжаргалан сумыг тусгай хамгаалалт авахгүйгээр энэ асуудал цэгцрэхгүй.  Дээрээ төртэй, дэргэдээ хуультай улс гэдгээ харуулах цаг болсон гэдгийг нутгийн иргэд төр, засагт дайлаа.
 
 
Б.Баяржавхлан
Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

0
таалагдаж байна

0
таалагдахгүй байна

Холбоотой мэдээлэл Бүгдийг үзэх

Сэтгэгдэл (-)

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд манай сайт хариуцлага хүлээхгүй болно. Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү!
0/1000
  • Зочин ×
    Хариулах ({[{ cmmnt.children.length }]})
    0/1000
    • Зочин {[{ childComment.ip_address }]} ×
      {[{ childComment.text }]}
      {[{ childComment.dislike_count }]}
    • Бусад сэтгэгдэл ()
  • Бусад сэтгэгдэл ()

Дуртай төрөл

Солонгос хосууд Монголд...

2019-08-21

Хамгийн халуухан косплэйчин охин

2019-08-17

Элдэв зураг (70 фото) №621

2019-08-17

Геологич залуугийн "Google Map" дээрээс олсон сонирхолтой газрууд

2019-08-17

Мөнгө угаах, терроризмыг санхүүжүүлэхтэй тэмцэх үндэсний зөвлөл хуралдав

2019-08-16

Н.Баяртсайхан: Үндэсний төлбөрийн системийг шинэ түвшинд гаргана

2019-08-15

Иргэд хадгаламж зээлийн хоршоонд хандах нь багасжээ

2019-08-15

Даатгалын компаниудын нөхөн олговрын хэмжээ буурчээ

2019-08-13

Та хүүхдээ ургамлын харшлаас салгахыг хүсэж байвал үүнийг заавал уншаарай!

2019-08-21

Та тамхи татдаг бол эдгээр хүнсийг түлхүү хэрэглээрэй!

2019-08-20

Өөрийнхөө жинхэнэ хоолойг сонсох арга

2019-08-20

Дараах зүйлсийн хадгалах хугацаа дуусдаг гэдгийг та мэдэх үү?

2019-08-18

19 аж ахуйн нэгжийн 23 талбайн тусгай зөвшөөрлийг цуцлахаар боллоо

2019-08-21

"Амьддаа бие биеэ хайрла" гэдэг ямар үнэн үг вэ?

2019-08-21

Допингийн сорьцын талаар бөхчүүд ингэж хэлэв

2019-08-20

БСШУС-ийн сайд Ё.Баатарбилэг: Энэ жил бүх сурах бичгийг хүүхдүүдэд түрээслүүлнэ

2019-08-20

Нарны хавтангаар хийсэн дэлхийн анхны зам тараа таниулж эхэлжээ

2019-08-21

Австраличууд эмү шувуутай дайтаад ялагдсан түүх

2019-08-21

Түүхэн дэх хамгийн идэмхий хүн Таррарегийн хачирхалтай амьдрал

2019-08-21

Алдартай кинонуудад ашиглагдсан жижиг загварууд

2019-08-21

Технологийн стартапуудын “Seedstars Ulaanbaatar 2019” тэмцээний бүртгэл эхэллээ

2019-08-22

ХААН Банкнаас зохион байгуулж буй “RISE” шинэ оюутны хөгжлийн хөтөлбөрийн бүртгэл эхэллээ

2019-08-21

UB ПРОПЕРТИЗ: Байраа захиалаад, LAND 200-тай болоорой

2019-08-21

Хэрэгцээндээ нийцсэн зурагтаа хэрхэн сонгох вэ?

2019-08-20

Хятадын харьяанд орох нь маш аюултай гэв!

2019-08-22

Хонконгийн 2 хүн тутмын 1 нь танкны өөдөөс жагсаж байна

2019-08-20

Шведэд хог хаягдал нь дуусжээ

2019-08-16

Италийн сансрын нисгэгч дэлхийн анхны сансрын ди-жей болжээ

2019-08-14

Дэлхийг байлдан дагуулж буй дуучин "Билли Эйлиш"

2019-08-18

Дэлхийн удирдагчдын залуу насны ховор зургууд

2019-08-07

Жүжигчин Киану Ривз гадаад төрхөө эрс өөрчилжээ

2019-08-05

54 настай Моника Беллуччи сэтгүүлд усны хувцастай зургаа авахуулжээ

2019-07-30

Гүзээ бол зүгээр л өвчин. Өөр юу ч биш!

2019-08-19

Залуучууд сул байна аа!

2019-08-19

Көбэнхавн: Миний өнцөг ба төсөөлөл

2019-08-18

Долоо хоногоо амжилттай эхлүүлэхийг хүсвэл Баасан гарагаас эхлээрэй

2019-08-16

Ц.Эрдэнэбат: Технологийн компани таван жилийн дараа л ашиг ярьж эхэлнэ

2019-07-31

Машины хянах самбар дээр асдаг анхааруулах гэрлүүдийн тайлбар

2019-07-26

Өөрийн зургаа сэргэн мандалтын үеийн урлагийн бүтээл болгоорой!

2019-07-22

Илон Маск хүний тархийг ухаалаг утас, компьютертэй холбох төслөө танилцууллаа

2019-07-18

С.Эрдэнэ, Ц.Нямдорж, Ц.Элбэгдорж нарыг үйл ажиллагаа нь таалагддаггүй улстөрчдөөр нэрлэжээ

2019-08-21

Ш.Бат-Ирээдүй: Б.Хурц төрийн алба хашдаггүй надад албан тушаалын авилга авсан зохиомол хэрэг тулгасан

2019-08-21

Б.Хурц нарын хэрэгт хянан шийдвэрлэх ажиллагааны журам зөрчсөн

2019-08-21

У.Хүрэлсүх: Монгол Улсын эдийн засгийн өсөлт сэргэж, тогтворжиж буйг тэмдэглэхэд таатай байна

2019-08-21

Хүүхдийн яаралтай тусламжийн бэлэн байдалд дэмжлэгт хяналт хийгдэж байна

2019-08-19

ХДХВ/ДОХ-ын тохиолдол гурваар нэмэгдлээ

2019-08-16

Гоо сайхны мэс заслын 2019 оны чиг хандлагууд

2019-08-15

Дэлгэцийн хамаарал хүүхдийн тархины хөгжилд хэрхэн нөлөөлж байна вэ?

2019-08-15

“MONGOLIAN SIEGER SHOW 2019" ирэх бямба гарагт болно

2019-08-21

Монгол, Орос, Хятадын тамирчид өрсөлдөх хүүхдийн спортын наадам эхэллээ

2019-08-21

Харваач Х.Даваагаас допинг илэрч, харвах эрхээ нэг жилээр хасуулжээ

2019-08-21

Эмэгтэйчүүдийн холимог тулаанд ижил хүйстнүүд дийлж байна

2019-08-20

100 гаруй үзмэр, эд өлгийн зүйлүүд дэлгэнэ

2019-08-20

"FACE OF MONGOLIA 2020" тэмцээний ялагчаар 13 настай охин тодорлоо

2019-08-19

"Сайхан сэтгэлт Самар хүн..."

2019-08-19

“Япон фестиваль Монголд-2019” болж байна

2019-08-18

Өдөрт нэг өндөг идэх нь зүрхний өвчнөөс сэргийлдэг

2018-05-31

Дэлхийн улс орнуудын оньсого ямар байдаг вэ?

2018-05-30

Дэлгэцийн цэнхэр туяа нойргүйдэл, хорт хавдар үүсгэдэг

2018-05-30

5 сарын 27 цаг агаар: Улаанбаатарт өдөртөө 15 хэм дулаан

2018-05-27

Хэнд үнэнч байх вэ?

2019-08-21

Аяллаас аз жаргал, баяр баясал, бас сэтгэл ханамжийг мэдэрч бай хүмүүс ээ!

2019-08-20

Ахмад үеийн баатрууд...

2019-08-20

Бүсгүй хүний сайхан нүд нулимсаар бүрхэхийн цагт эр хүнийг харахаа больдог

2019-08-19

Эхнэр нөхөр хоёрын туулдаг хамтын амьдралын 7 үе шат

2019-08-17

Хүүхдээ үхэл рүү нь “түлхдэг” хэнэггүй монгол зан

2019-08-15

Хүүхэд бүрийн сонсож өсөх ёстой 7 өгүүлбэр

2019-08-07

Ууртай уцаартай хүүхэдтэйгээ хэрхэн харилцах вэ?

2019-08-07

Чамайг хайрлах тэр...

2019-08-20

"Ганц бие хөгжимчин" /өгүүллэг/

2019-08-17

Алт мөнгө үнэт эдлэлээс илүү "Аав" нь хүүхэдтэйгээ тоглох дуу гэрийг чимдэг юм

2019-08-14

Хорвоогийн жамаар хоргодож цөөрч яваа ховордсон өвгөдийг битгий шоол!

2019-08-13

Аялал жуулчлалын улсын олмипиад "Grand tour"-ийг санаачилсан нэг ангийнхан

2019-08-18

Боловсролын салбарт шалгалт хийж эхэллээ

2019-08-18

Ухаалаг байхын 7 сул тал

2019-08-17

Дараах ажлын байрт нээлттэй сонгон шалгаруулалт зарлаж байна

2019-08-16

Ургамал, ойн дагалт баялаг ашиглахдаа хууль зөрчихгүй байхыг анхааруулж байна

2019-08-19

Голуудын үерийн түвшин 5-35 см нэмэгджээ

2019-08-18

Ургамал, ойн дагалт баялаг ашиглахдаа хууль зөрчихгүй байхыг анхааруулж байна

2019-08-15

Нэн ховор ургамлуудын удмын санг авч үлдэх судалгаа явагдаж байна

2019-08-10

Цагдаагийн байгууллагын нээлттэй ажлын байранд урьж байна

2019-08-22

Сургуулийн захирал, цэцэрлэгийн эрхлэгчийг сэлгэн ажиллуулна

2019-08-22

Зургаан дүүрэгт цахилгаан хязгаарлана

2019-08-22

Согтууруулах ундаа хэрэглэсэн үедээ гол гаталж яваад осолджээ

2019-08-22

Эко алтан заамар компанийн тусгай зөвшөөрлийг цуцлах санал гараагүй

2019-08-22

Уул уурхайг хумиж, тусгай хамгаалалтын газрыг нэмэгдүүлнэ

2019-08-22

Уул уурхайн компаниудын нөлөөгөөр 8000 га нөхөн сэргээгдэлгүй орхигджээ

2019-08-21

Есөн газрын улсын тусгай хамгаалалтад авах шийдвэр гаргалаа

2019-08-21

Өнөөдөр хуульчид жагсана

2019-08-21

Үндсэн хуулийн өөрчлөлт хэнд ашигтай вэ?

2019-08-15

Б.Хурцыг шүүх хурал энэ сарын 12-нд болно

2019-08-08

Үндсэн хуульд авлигын эсрэг заалт оруулах санал гаргала

2019-08-08

Санал асуулга Бүгдийг үзэх

Владимир Путин (ОХУ)
66.33%
Ши Жиньпин (БНХАУ)
16.17%
Дональд Трамп (АНУ)
4.84%
Шинзо Абэ (Япон)
3.36%
Ангела Меркель (ХБНГУ)
3.13%
Ким Жон Ун (БНАСАУ)
2.89%
Беньямин Нетаньяху (Израиль)
1.09%
Режеп Тайип Эрдоган (Турк)
0.78%
Нарендра Моди (Энэтхэг)
0.55%
Эммануэль Макрон (Франц)
0.31%
Хаан Салман (Саудын Араб)
0.31%
Тереза Мэй (Их Британи)
0.23%

Хамгийн чанартай боловсрол олгодог их дээд сургууль аль нь вэ?

1,406

Одоогийн улстөрчдөөс хэн нь биднийг зөв зам руу удирдах вэ?

6,128

Утааг багасгахын тулд хамгийн түрүүнд юу хийх ёстой вэ?

1,335

Амьдрахад хамгийн таатай хотхон аль нь вэ?

2,279