Цайны замаар…

Цайны замаар…

Арван мянган километр үргэлжлэх алдарт торгоны цайны замаар арав хоног үргэлжлэсэн авто ралли олон улсын уралдаан өнөөдөр өндөрлөж байна. Уг уралдаанд дөчөөд улсын зуугаад тамирчин уралдаж дөрвөнзуугаад машин техник мянга гаруй төлөөлөгч сэтгүүлчид оролцсоноороо олон улсын анхаарлыг татаж түүний дотор Монгол Улс руу цуврах жуулчдын тоог нэмэгдүүлж өглөө.

Өнөөдрийн энэ тамирчдын уралдаад байгаа өрнө дорныг холбосон алдарт торгоны зам, орос монгол хятадыг холбосон цайны замын худалдааны үндсэн гол бараа нь цай байсан төдийгүй тухайн үедээ цай нь геополитикийн хүчтэй зэвсэг байснаараа өнөөгийн газрын тос байгалын хийтэй ч түүнийг зүйрлүүлж болно. Цай бол хүнд хүч тамир тэнхээ өгөөд зогсохгүй ураг төрлийг улам ойртуулж нягтруулж, хүмүүсийн учраа ололцох уучлалцах, баяр талархал хүндэтгэлээ илэрхийлэх хэрэгслэл, дипломат ёс яриа хэлэлцээний соёл урлаг юм.

Өнөөдөр ч гэсэн Ойрхи Дорнод Ази Араб Кавказ гээд хаа сайгүй ижил төстэй орших цайны газруудад ажилтай ажилгүй эрчүүд арав хориороо бөөгнөрөн, цай ууцгаан чалчиж байгаад л арабын хаврыг авчралцаж, өнгөт хувьсгалыг өрнүүлж байдгаараа цай нь өнөөгийн нийгмийн харилцаа мэдээлэл солилцооны чухал хэрэгслэл юм.

Цай ихэнх хэлэнд ижил төстэйгээр цай чай шай ча ца тца те ти хэллэгээр ордог бөгөөд хойд хятадад ча өмнөд хятадад те гэхийг англичууд шууд утгаар нь tea гэж хэрэглэснээр цай нь өнөөдөр дэлхийн хамгийн түгээмэл хэллэг ундаа төдийгүй үндэстэн бүрд өөр өөрийн бүхэл бүтэн урлаг соёл болтлоо хөгжжээ.

Цай анх алдарт торгоны замаар дамжин хятадаас Орос Европ Англид хүрч байсан ч зуучлагч худалдаачид дундаас нь үнээ нэмсээр байгаад асар өндөр үнээр Лондонд хүрч байв. Үүнд ундууцах англичууд цайгаа хятадаас шууд усан замаар очиж авахын тулд тэнгисийн флотоо сайжруулсаар байгаад далайд хэнд ч дийлддэггүй далайн гүрэн болсон бөгөөд бүр давраад Хятадаас төлбөрөөр цай авснаас өөрсдөө Энэтхэг Шри-Ланкаг дараа нь Африкийн талыг колончлон үнэгүй цай тариалах түшэц газраа болгосноор дэлхийн хамгийн хүчирхэг гүрэн болсон юм.

Торгоны замаар дамжиж Москвад очих цай нь мөн л үнэтэй тусах тул цайндаа ойртох зорилгоор Орос улс дорно зүгт жилээс жилд хүрээгээ тэлсээр 1727 онд Чин улстай Буурын гэрээ гэгчийг байгуулж цайгаа Хиагтаар дамжуулж авах болсон бөгөөд Бээжингээс мянган тэмээгээр гарсан цайны цуваа сүүлдээ үхэр тэрэг морин чаргаар бүтэн жил явж Москвад орж ирдэг ч торгоны зам Бухарын дамчдаас авдаг байсан цайнаас гурав дахин хямд тусч байлаа. Аажмаар англичууд өөрийн колони орнуудаас цайгаа татах болсноор хятадын цайны зах зээлийг оросууд эзлэж хятадын нутаг дээр найман том цай боловсруулах үйлдвэр, анхны төмөр замыг барьж ашиглалтанд оруулан цайгаа Аласка Европ хүртэл зарах болов.

Үүний гол судас болох Бээжин Хүрээ Хиагт Москвагийн чиглэлд нийтдээ 9000 км-ын цайны замыг туулж гурван жилдээ ганцхан эргэдэг хүндхэн бизнес нь 200 жил үргэлжлэсэн ч оросууд цайндаа улам ойртох зорилгоор транс-сибирийн төмөр замыг тавьж 1903 онд ашиглалтанд оруулж Владивостокын боомт давхар ажилд орсноор Хиагтын цайны зам зогсонги байдалд орж монголын хөгжил эдийн засагт хүчтэй цохилт болсон юм. Өнөөдөр ч гэсэн Ази Европын гол хаалга Улаанбаатар Хиагт-Наушки байхаа больж монголын хоёр талаар нефть хий бусад бараа хойшоо урагшаа урсах болсныг манай шийдвэр гаргагчид анзаарч байгаа байх.

Тухайн үедээ цайны амтанд орж түүний төлөө яахаас ч буцахгүй болсон Орос Англи хоёр дорно зүгт Гонконг Порт-Артур Аласка хүртэл газар нутгаа тэлэн дэлхийн супер-гүрэн болж байхад анхнаасаа цайг үл ойшоож ашгийг нь мэдрээгүй немц италичууд /орчин үед гаатай цайг хааяа нэг тамшаалахыг эс тооцвол/ өнөөг хүртэл нутагтаа өнөөх шар айраг улаан дарсаа шимсээр л сууна.

Одоо ч гэсэн Орос Англи хоёр цайны хэрэглээгээрээ дэлхийд хоёр гуравдугаарт бичигдэж Дундад Азийн дараа ордог бөгөөд тэд хар байхууг хандалж уух нийтлэг технологитой ч цайлах ёс нь бага зэрэг өөр өөр. Англичууд нэг аяга цайг өглөө өдөр оройн хоолны үед маш чимээгүй тайван бага багаар уух бол оросууд хоол идэж байхдаа аягатай цайгаа амандаа ч хүргэдэггүй бөгөөд харин хоолоо идэж дууссаны дараа 200-300 граммын том стакан аягатай цайгаа ганцхан амьсгаагаар хөнтөрчихөөд босоод яваад өгдөг улс. Оросууд хааяа саун, халуун усанд орсны дараа халуун хар байхуу дээрээ бальзам конъяк ром бага зэрэг нэмж уудаг. Оросын бөглүү тосгонд үдэш орой цонхны цаанаас лаа асааж тавьсан бол ороод цай идээ /ихэвчлэн шинээр талх нарийн боов дөнгөж жигнээд гаргасан үедээ/ амсаад гараа гэсэн орос ардын үнэн сэтгэлийн үггүй урилга. Энэ тухай Эх орны дайны үеийн Огонёк гэдэг дуунд ч өгүүлдэг.

Монголын цайны амт дорно зүг Дорнод Сүхбаатараас эхлээд сайжирч баруун тийш явсаар байгаад Баян-Өлгий Увсад хамгийн амттай болдог нь орц самралт хоёртоо байдаг. Монгол Түвд хоёр л ижилхэн цайг буцалгаж давс сүү тос гурил сүүл өрөм хийн самарч хоол мэт хэрэглэдэг. Түвдэд заримдаа дан сарлагын сүүнд цай чанана. Түвд цайг талыг нь уугаад тавьдаг, дүүргээд хийдэг, дахиад ууна, дахиад хийнэ, уухгүй дүүрнээр нь орхивол ханасны шинж гэсэн үг.
Хятад дэлхийн цайны дөрөвний нэг Энэтхэг тавны нэг Шри-Ланка аравны нэгийг үйлдвэрлэдэг бөгөөд хятадууд гурван литрийн шаазан саванд юу ч нэмэрлээгүй хандалсан ногоон цайнаасаа үнэрийг нь алдахгүйн тулд бариултай өндөр тагтай шаазан стакан аяганд хийж байнга ууна. Япончууд ямарч хольцгүй шар, ногоон цай уух бөгөөд үнэрийг нь нисгэчихгүйд тулд 60 градусын бүлээн усанд хийж хоолны өмнө хоолны дараа ууна.

Тайландад хандалсан хүйтэн улаан цайг сүү цөцгий сахар мөстэй холин өндөр стаканд хийн коктейль маягаар ууна. Энэтхэгт байхуу цайг стакан аяганд тусад нь хандалж ууна. Орос энэтхэг хоёр л вагонд цай өгдөг бөгөөд Энэтхэгт вагонд нэг удаагийн шавар аяганд цай өгөх бөгөөд уугаад дууссаны дараа шавар аягыг хага цохидог ёс нь кастын системтэй холбоотой. Африк Арабад цай хандлах нь эрэгтэй хүний ажил бөгөөд гэрийн эзэн эхний цайг танд аягалж маш чихэрлэг гаатай цай ууцгаана. Нэг стакан цайнд таван халбага сахар байхаар тооцож сахар минт/гаа/ ногоон цай гурваа төмөр гүцэнд хийн гал дээр тавин буцалгах шахам болгоод гүцнээс өндөр дээрээс аяганд хөөсрүүлэн хийж ууна.

Өмнөд Америкт хар ногоон хүйтэн цайг хан боргойцой мөстэй холин сахарын нунтаг дээр нь цацан зүсэм нимбэг стаканы амсарт нь хавчуулан коктейль маягаар уудаг. Дэлхийн хамгийн цай уудаггүй улс бол хойд америкчууд бөгөөд энэ нь 300 жилийн өмнөөс адуу үхэртэй ноцолдож ан гөрөө хийн архи дарснаас шартан халуунд үргэлж ам нь цангаж явдаг ковбой нар захын нэг газар ороход үүнийг нь мэддэг үйлчлэгч хүүхний үг дуугүй өгөөд сурсан хүйтэн ус уудагтай нь холбоотой. Өнөөдөр ч гэсэн та америкийн ямарч хоолны газар ороход үйлчлэгч нар литрын савтай үнэгүй мөстэй ус авчраад ширээнд дээр үг дуугүй түлхдэг нь ийм учиртай. Ковбой сэтгэхүйгээс болоод өнөөдөр хамгийн их ус уудаг цай амсдаггүй үндэстэн бол америкчууд.

Харин дэлхийд хамгийн их цай уудаг ард түмэн бол Дундад Азийнхан бөгөөд цайны хэрэглээ соёлоороо нэгдүгээрт ордог. Арав хорин литрийн орос самоварыг гадаа тавьж нарийн цуулсан модоор ноцоож буцалгаад утааний үнэрийг нь оруулан 2-3 литрийн шаазанд гүцэнд хар байхуу цайгаа хандалж өдөрт барагцаагаар долоогоос доошгүй удаа цайлж харилцан ярилцах нь ураг омгийнх нь үндсэн ахуй.Жижиг шаазан аяганд хичнээн бага цай хийнэ төдийчинээн танд хүндлэл үзүүлж байгаа илэрхийлэл бөгөөд та арав хориос доошгүй аягыг ууж харилцан ярилцах нь зүйтэй. Хүсээгүй зочиндоо цай ихийг хийвэл энэ нь яриа хөөрөө байхгүй хурдхан яв гэсэн үг.

Ажил хэрэгч хүмүүсийн гэрээ хэлэлцээр хийх, дотны яриа хөөрөө өрнүүлэхэд зориулсан Чайхана хэмээх цайны газрууд хаа сайгүй түгээмэл. Узбекэд голдуу ногоон цай уух бол бусад стан оронд хар байхуу цайг хандалж бэр эзэгтэй аягалж өгөхөд долоовор хуруугаа аяганы дотор тал руу харуулж барин дунд хуруу эрхий хуруугаараа аяганы бөөрийг түшиж ууж ёстой бөгөөд та хаа явсан газрынхаа цайлах ёсыг тухай бүрд нь мэдэж дагаж мөрдөж байваас зорьсон хэрэг бүтэмжтэй яриа хэлцээ амжилттай болохын нэг үндэс болдог /Торгоны замд, Туркменистан, 2018/.

ОУ-ын зэвсгийн шинжээч, хурандаа Доржпаламын Эрдэнэцогт

6
таалагдаж байна

0
таалагдахгүй байна

Холбоотой мэдээлэл Бүгдийг үзэх

Сэтгэгдэл (-)

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд манай сайт хариуцлага хүлээхгүй болно. Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү!
0/1000
  • Зочин ×
    Хариулах ({[{ cmmnt.children.length }]})
    0/1000
    • Зочин {[{ childComment.ip_address }]} ×
      {[{ childComment.text }]}
      {[{ childComment.dislike_count }]}
    • Бусад сэтгэгдэл ()
  • Бусад сэтгэгдэл ()

Дуртай төрөл

Элдэв зураг (70 фото) №638

2019-12-13

2019 оны Нобелийн шагналтнууд тодорлоо!

2019-12-13

Алдартнуудын залуу насны ховор зургууд

2019-12-11

Дурлалт хосуудын хөгжилтэй, нандин мөчүүдийг харуулсан комик зургууд

2019-12-11

Ялалт байгуулахад хүсэл эрмэлзэл л хангалттай гэдгийг баталсан Филиппин охин

2019-12-13

Толгойгүйгээр 18 сар амьдарсан тахианы түүх

2019-12-13

Алдарт "Кунг-фу үймээн" кино хэрхэн бүтсэн талаар сонирхолтой баримтууд

2019-12-13

Эдгээр 10 чанарыг эзэмшсэн хүн л өөрийгөө насанд хүрсэнд тооцож болно

2019-12-13

“Тогтвортой хөгжил ба үндсэн хууль” сэдэвт эрдэм шинжилгээний хурал эхэллээ

2019-12-13

Сэтгэцийн өөрчлөлттэй хүнийг сонгуульд оролцуулахгүй

2019-12-07

Хар тамхины хэрэгт бүх насаар нь хорих ял онооно

2019-12-06

Б.Хурцын хүсэлтээр УИХ-ын гишүүн Ж.Батзанданг эрэн сурвалжлах шийдвэр гаргажээ

2019-12-04

Гараа байнга угааж байх ёстойг хүүхдүүдэд ингэж ойлгуулжээ

2019-12-12

Үстэй холбоотой түгээмэл асуудлуудад мэргэжилтний өгч буй зөвлөгөө

2019-12-10

Хүүхдээ бие засуулж сургах байгаа ээж, аавууд үүнийг заавал уншаарай!

2019-12-10

Хумсанд гардаг асуудлуудыг шийдэх хялбар аргууд

2019-12-09

Эцэг эхчүүдийн хэлдэг хүүхдийг өөртөө итгэлгүй болгодог 10 үгс

2019-12-01

Хүүхдэдээ хэзээ ч хэлж болохгүй 9 үг

2019-10-22

Эцэггүй өсөх нь хүүхдийн сэтгэл зүйд хэрхэн нөлөөлдөг вэ?

2019-09-13

Цэцэрлэг болон сургуулийн насны хүүхдүүдтэй ээжүүдэд хандан хэлэхэд...

2019-09-12

"Аав ажилдаа явсан” /өгүүллэг/

2019-12-08

"Эх" /өгүүллэг/

2019-10-27

"Сохор" /өгүүллэг/

2019-09-29

Улбар шар

2019-09-22

Алдартнуудын жинхэнэ нэрийг мэдэж авцгаая

2019-12-07

Хөгжимчин Б.Чинбат, түүний эхнэр А.Сарнай нарын мэс засал амжилттай болжээ

2019-12-01

Арнольд Шварценеггерийн нууц хүү аавтайгаа усны дусал мэт адилхан болжээ

2019-12-01

Гал халуун Франц жүжигчин бүсгүйчүүдтэй танилц!

2019-11-27

Монгол, Хятадын дипломат харилцаа тогтоосон 70 жилийн ойн тоглолт Бээжинд хотод боллоо

2019-12-13

“Miss World-2019”-ийн шоу Монгол миссийн танилцуулгаар эхэлнэ

2019-12-13

Мисс М.Цэвэлмаагийн хүмүүнлэгийн ажил шилдэг 10-ын тоонд багтжээ

2019-12-12

ЮНЕСКО-ийн Монгол өвийн жагсаалт нэгээр нэмэгдлээ

2019-12-12

“Петро Матад” компанийг Сүхбаатар аймгаас гаргажээ

2019-12-10

“Асгатын мөнгө”-ний далд уурхайг нээх ажиллагаанд аврагчид оролцож байна

2019-12-09

“Газпром” компани Алтайн маршрутаас түр татгалзсан нь

2019-12-06

Хийн хоолой Монголын талд шийдэгдэх үү?

2019-12-03

Шилдэг сургууль, цэцэрлэгийг 20 сая төгрөгөөр шагналаа

2019-12-12

БСШУСЯ: Гадаадын сургуульд оюутан зуучлах зөвшөөрөл авсан газар байхгүй

2019-12-11

ЭЕШ-ын оноог дээшлүүлэх “UP” төсөл амжилттай хэрэгжлээ

2019-12-10

МУИС-ийн удирдлагууд дүн засах боломжгүй

2019-12-05

Чөлөөт худалдааны хэлэлцээр байгуулахыг судална

2019-12-07

Хөгжлийн банк гадаад валютын нөөцийг экспортын өсөлтөөр дэмжинэ

2019-12-02

Гадаад валютын нөөцийг хэрхэн нэмэгдүүлэх талаар байр сууриа илэрхийлэв

2019-11-29

1072-ын ногдол ашиг яав, IPO юу болов?!

2019-11-28

Н.Номтойбаярт хилийн хориг тавихаас шүүх татгалзлаа

2019-12-13

УИХ-ын гишүүн, ХЗДХ-ийн сайд Ц.Нямдорж: Монголын хуульчдын холбоог татан буулгах санал оруулна

2019-12-13

УИХ-ын гишүүн, Хууль зүйн байнгын хорооны дарга Х.Нямбаатар: Хуульчдын холбооны удирдлага үе залгамжилдаг болсон

2019-12-13

Л.Энх-Амгалан: Далайд далбаагаа ашиглуулаад ямар орлого олов?

2019-12-13

2019 онд худалдаанд гарсан шилдэг 5 чихэвч

2019-12-01

"Tesla" компани бартаат замын цахилгаан машинаа танилцууллаа

2019-11-22

"Apple" компани ухаалаг утсыг орлох бүтээгдэхүүнийг удахгүй танилцуулна

2019-11-21

“Volkswagen” автомат жолоодлоготой тээврийн хэрэгслийг хөгжүүлэх охин компани байгуулна

2019-10-29

Осельтамивир эмийг хүүхдийн эмнэлэг, амаржих газруудад хүлээлгэн өглөө

2019-12-13

"Хүүхдийн кабинет"-ийн уртасгасан цагийн хуваарь

2019-12-12

Төрөлхийн тэмбүүтэй 56 иргэн одоогоор бүртгэгдээд байна

2019-12-12

Эр хүнтэй "ойртоогүй" удсан бүсгүйн 7 шинж

2019-12-11

Улаанбаатар хот Дэлхийн банктай хамтын ажиллагаагаа үргэлжлүүлнэ

2019-12-13

“Нэг зорилго-Нэгдсэн шийдэл 2019” хэлэлцүүлэг болов

2019-12-13

Япон улсын засгийн газрын “Өвсний үндэс – хүний аюулгүй байдлыг хангах” хөтөлбөр ХУД-т хэрэгжихээр боллоо

2019-12-13

Үндэсний аврах бригадын шилдэг алба хаагчид шалгарлаа

2019-12-13
9:16

Дэлхийн түүхэн дэх хамгийн хүчирхэг хосууд

2019-12-13
6:45

Зүрх гэнэт зогсох аюулыг урдчилан хэлж байдаг 11 шинж тэмдэг

2019-12-13

Хар тамхины гэмт хэрэгт холбогсдын тоо өссөөр байна

2019-12-13

Монголын хѳл бѳмбѳгийн холбооны менежер Б.Учралсайхан шигшээ багийн 15 настай охидыг зодож, бэлгийн хүчирхийллийн дарамт үзүүлжээ

2019-12-13

Өдөрт нэг өндөг идэх нь зүрхний өвчнөөс сэргийлдэг

2018-05-31

Дэлхийн улс орнуудын оньсого ямар байдаг вэ?

2018-05-30

Дэлгэцийн цэнхэр туяа нойргүйдэл, хорт хавдар үүсгэдэг

2018-05-30

5 сарын 27 цаг агаар: Улаанбаатарт өдөртөө 15 хэм дулаан

2018-05-27

Монгол эмээ тэтгэвэрт гараад юу хийдэг вэ?

2019-12-13

Насан багадаа...

2019-12-13

Эхнэрийнхээ хандыг дарж, ганц нэг загнаач л гэх юм!

2019-12-11

Д.Урианхай: Хүн ганцаараа хорвоогийн хамгийн үнэт капитал биш

2019-12-11

Мөнгөн дэвсгэртээ Хятадад хэвлүүлэхийг илүүд үзэх улс орнуудын тоо нэмэгджээ

2019-12-13

Дональд Трамп Европын холбоотой худалдааны дайн эхлүүлэхийг хүссэн үү?

2019-12-13

Хойд Солонгосын 23 мянга гаруй ажилчдыг нутаг буцаажээ

2019-12-13

Судлаачид жижиг биетэй төрсөн хөвгүүд үргүй болох магадлал өндөр байдгийг тогтоожээ

2019-12-13

Алдарт Пабло Неруда ба дуучин Э.Энхтөр

2019-12-13

ХХБанк Монгол дахь хамгийн анхны ЮнионПэй “Diamond” кредит картыг гаргахаар боллоо

2019-12-13

ХХБанк Нарантуул олон улсын худалдааны төвд шинэ салбараа нээлээ

2019-12-12

Хууль зөрчиж зээл олгосон гэх Төрийн банк яг жинхэнэдээ ямар байна вэ?

2019-12-12

“Аялал жуулчлалын судалгаа-2019” эрдэм шинжилгээний хурал боллоо

2019-12-06

Гадаргын ус хуримтлуулах хиймэл нуур байгууллаа

2019-12-06

БНСУ-ын 5.8 сая ам.долларын буцалтгүй тусламжаар судалгаа, шинжилгээний төв байгууллаа

2019-11-30

ОБЕГ: Зам товчлон авто тээвэр хийхгүй байхыг анхааруулав

2019-11-25

Podcast news - Танин мэдэхүй (2019.12.13)

2019-12-13

Podcast news - Цаг үе (2019.12.13)

2019-12-13

Podcast news - Танин мэдэхүй (2019.12.12)

2019-12-12

Podcast news - Цаг үе (2019.12.12)

2019-12-12

Улсын аварга шалгаруулах тэмцээнд амжилттай оролцсон баг тамирчдад баяр хүргэлээ

2019-12-12

Монгол хүүхдүүд дэлхийд чансаагаа дахин ахиулав

2019-12-10

Ой тогтоолтын тамирчид дэлхийн холбооны дэд аварга боллоо

2019-12-09

Ардчиллын ойн барилдаанд улсын харцага Б.Бат-Өлзий түрүүлэв

2019-12-08

"Iphone 11" барилаа гээд та ухаантай болчихгүй. Амьдралдаа сэтгэл хангалуун бай!

2019-12-13

Богино хугацаанд турах гэсэн тэнэг хүслээ хая бүсгүйчүүдээ!

2019-12-12

Зодсон, зодуулсан ялгаагүй хоёулаа хуулийн дагуу ял авдаг. Зодоонд ялагч үгүй...

2019-12-11

Төрсний дараах сэтгэл гутрал гэр бүл салалтын шалтгаан болж байна

2019-12-10

Санал асуулга Бүгдийг үзэх

Владимир Путин (ОХУ)
65.64%
Ши Жиньпин (БНХАУ)
16.73%
Дональд Трамп (АНУ)
4.55%
Шинзо Абэ (Япон)
3.55%
Ким Жон Ун (БНАСАУ)
3.0%
Ангела Меркель (ХБНГУ)
2.59%
Режеп Тайип Эрдоган (Турк)
1.32%
Беньямин Нетаньяху (Израиль)
0.86%
Нарендра Моди (Энэтхэг)
0.73%
Хаан Салман (Саудын Араб)
0.45%
Эммануэль Макрон (Франц)
0.32%
Тереза Мэй (Их Британи)
0.27%

Хамгийн чанартай боловсрол олгодог их дээд сургууль аль нь вэ?

1,539

Одоогийн улстөрчдөөс хэн нь биднийг зөв зам руу удирдах вэ?

6,523

Утааг багасгахын тулд хамгийн түрүүнд юу хийх ёстой вэ?

1,436

Амьдрахад хамгийн таатай хотхон аль нь вэ?

2,353