Малын тэжээлийн бааз төрийн бодлогын гадна хаягджээ

Малын тэжээлийн бааз төрийн бодлогын гадна хаягджээ

Гучин жилийн өмнө 23 сая толгой байсан малын тоо өнөөдөр 66.4 саяд хүрсэн. Гэвч чанар нь муудаж, нэгж бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлд ногдох зардал маш их болов. Ийм бүтээмж багатай олон сая мал экологийн болон эдийн засгийн хувьд “алуурчин” болж хувирдаг гэхэд хилсдэхгүй. Энэ нь 1990 оноос хойш малын тоо 2.7 дахин нэмэгдсэн ч ДНБ-д эзлэх хувь нь 1.7 дахин буурснаар илэрдэг. Эдийн засгийг солонгоруулах бас нэг боломж нь хөдөө аж ахуйн салбар гэж онцолдог Монгол Улсын хувьд малын чанарын асуудал тэжээлийн баазтай салшгүй холбоотой.

Малын чанар, үр ашгийг нэмэгдүүлэхэд нөлөөлөх гол зүйл болсон тэжээлийг төдийлэн анхааралгүй өдий хүрлээ. Тэжээлийн бүтцийг сайжруулж, хүртээмжийг нэмэгдүүлснээр цөөн тооны чанартай малтай болох юм. Үүнийг дагаад бэлчээр, усны хомсдол, түүхий эдийн гологдол арилна. Мөн малчдын хөдөлмөрийг хөнгөвчлөх нь тодорхой.

Уламжлалт нүүдлийн мал аж ахуйн гол цөм болсон бэлчээрийн даац 25 сая толгой малаар хэтэрсэн статистик бий. Ноос, ноолуураа тушаах, хэрэгцээт бараагаа авах, хүүхдийнхээ сургуульд ойртох зэрэг шалтгаанаар багийнхаасаа төвөөсөө аргамжаатай мэт ойрхон нүүдэллэдэг болсон орчин үеийн малчдын тэрхүү тойрогт бэлчээр эргэж сэргэхгүй болтлоо доройтсон нь үнэн. Хүнээ дагаж суурьшмал шахуу болсон малын чанарын талаар бүр ярилтгүй. Харин Дорнодын Эрээнцав, Хөвсгөлийн Баянзүрх сумын хилийн орчимд, алслагдсан бэлчээр соргог сайхан хэвээрээ. Усалгаа цэгийн асуудлыг шийдэж, агентаар арилжааг зохицуулвал хэдэн малаа дагаж нүүдэллэх боломж буй. Мөн газар тариалангийн өнжиж буй талбайд бэлчээрийн ургамал тариалах, таримал бэлчээрийг сэлгээнд ашиглах зэргээр үүнийг зохицуулж болох гарц бий.

Тэжээлээр дархлаажсан мал зоонозын өвчин тусахгүй

“Кальци дутагдсан мал яс мэрж байна” гэж сонсогдоход цочирддог байсан олон нийт өнөөдөр уургийн дутагдлаас болж үлийн цагаан огтоно идэж үхсэн хонины тоо нэмэгдэхийг зүгээр л тоолон өнгөрөөх шинжтэй. Эдгээр нь малын биед зайлшгүй байх ёстой уураг, бусад менериалууд дутагдсанаас үүдэн гарч буй гажуудал аж. Үүнийг жор, норм бүхий стандарт тэжээлээр нөхөх ёстой.

1970 оны үед Монголд 20 гаруй нэр төрлийн тэжээл бэлтгэдэг цех, үйлдвэрүүдэд жилдээ 273 мянган тонн багсармал тэжээл үйлдвэрлэдэг байв. Энэхүү багсармал дотор уурагт тэжээл, премиксүүдийг хүртэл бэлдэж чаддаг байлаа. Гэтэл 1990 оноос хойш тэжээлийн үйлдвэрлэл засгийн бодлогын гадна хаягдаж, тэжээл бэлтгэдэг арга технологи ч мартагдлаа. Залгамж халааг бодлогоор бэлдээгүй учир өмнө нь байсан боловсон хүчин, хүний нөөц шавхагдсаар өнөөдөр тартагтаа тулжээ. Хот орчимд хувийн хэдэн тэжээлийн үйлдвэр байгаа хэдий ч ямар ч стандарт, хяналтгүй, мэргэжлийн хүнгүй үйлдвэрлэл явуулсаар буй. Тэжээл бүр тодорхой хольцтой, жортой байх ёстой. Нэг төрлийн шимт бодис илүүдчихвэл дутагдлаасаа илүү хор нөлөөтэй байдаг тул анхаарууштай. Хэт их уургийн илүүдэл тархинд цочрол өгч галзууралд хүргэдэг аюултай бол зохицоогүй олон янзын менериалууд бодисын солилцоог хямруулдаг. Тиймээс малчид ганц нэгийг хэрэглэж үзээд “олигтой биш юм” гэдэг ойлголт авдаг байна. Түүнчлэн УБ хот орчмоос хүргэсэн тэжээлийн үнэ дээр тээврийн зардал нэмэгдэнэ. Ингэж жоргүй үйлдвэрлэсэн тэжээлийг өндөр үнээр авах сонирхол малчдад төрөхгүй нь лав.

Нэмэлт тэжээлгүй явж ирсэн 30 жилийн дараа малын өгч буй ашиг шим, бие бялдрын байдал эрс мууджээ. Бэлчээрээс монгол мал хэрэгцээт энергиэ л хангадаг. Үлдсэн шимт бодис, эрдэс мениралиудаа норм стандарт хангасан тэжээлээр нөхөх нь зайлшгүй. Харамсалтай нь, ийм тэжээл үгүй тул биед хуримтлуулсан бага хэмжээний шимт бодисоо задалж хэрэглэсээр удмын санд хурцаар нөлөөлөхүйц байдалд хүрчихээд байна. Гэвч үүнийг зохицуулахаар өнгөрсөн жилийн баталсан хуулийг тэртээ уулын аманд суурьшсан малчин сонсоо ч үгүй суугаа нь харамсалтай.

Ямар ч төрийн бодлогогүй, хэн дуртай нь сайн гэж сонссоноо импортлох замаар тэжээлийн зах зээлийг нөхөж ирлээ. Гэвч шинжлэх ухааны үндэслэлгүй, судалгаагүй бүтээгдэхүүн хор хөнөөл л авчирна. Энэ нь 7-8 саяын үнэтэй мах, сүүний чиглэлийн үнээ, хурдан морины эрлийзжүүлэлт зэрэгт тодорхой харагддаг. Төрийн бодлогыг зангидан суугаа уяачид, мянга түмэн малтай гишүүд энэ зовлонг биеэрээ туулж ирсэн. хөл нь сайрийсан, хөндлөн явдалтай, гэлжгий үнээ, үржлийн замаар халдварладаг элдэв өвчинд баригдсан морьдыг хараад мэргэжлийнхэн толгой сэгсрэн халагладаг боллоо.

Энүүхэн Өвөр Монголд малын удмын сангаа тэжээлээр хэрхэн хамгаалж ирсэн туршлагыг судалж нэвтрүүлэх боломж бий. Малын тэжээлийн үйлдвэр сонирхож очсон монгол фермерт “үүгээр үйлдвэрлэсэн тэжээлийг хэрэглэсэн малаа манай улс руу гаргах гэж байгаа бол энэ гангаар доторлосон сайн төхөөрөмжийг ав” гэж шахсан гэдэг. Харин манай дотоодын хэрэгцээнд зэвтэй дотортой, хямд төхөөрөмж авахыг санал болгосон гэдэг яриа бий. Түүхий эдээр дамжуулж үндэсний аюулгүй байдлаа хамгаалдаг наад захын жишээ энэ. Зэв зэрэг нэмэлт бодистой тэжээлийг мал эхний удаад ариутгаад гаргах ч цаашдаа элэгт нь нөлөөлж шүүж чадалгүй, эмгэгшдэг талтай. Энэ нь ашиг шимд шууд нөлөөлнө гэсэн үг. Үүний нэг жишээ нь шар айрагны шаараар тэжээсэн үнээнүүд. Сүүний гарц нэмэгддэг ч тослог нь багасаж, хүчиллэг чанар нь устсанаар дэлэнгээс гараад хөргүүрт нэг ч хонохгүй гашилдаг болсонд фермерүүд халаглаж байна.

Хамгийн гол нь тэжээлийн асуудлыг шийдэж, малын дархлааг балансжуулж өгвөл Монголд хил давж орж ирсэн малын гоц халдварт өвчнөөс бусад зоонозын төрлийн өвчнүүд огт гарахгүй байх боломжтой юм.

Ингэж нормын тэжээлээр чанаржуулсан мал бэлчээрт ч дарамт үзүүлэх нь бага. Олон сая толгой малыг тэжээлээр чанаржуулах замаар монгол малынхаа популяцийг эвдэхгүй, үр шимийг нь дээшлүүлэх боломж байна. Төрийн бодлого харин энэ зүгт чиглэж байна уу, эртхэн  нэгийг тунгаах цаг хэдийн болсон байна.

Эх сурвалж: zgm.mn

0
таалагдаж байна

0
таалагдахгүй байна

Холбоотой мэдээлэл Бүгдийг үзэх

Сэтгэгдэл (-)

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд манай сайт хариуцлага хүлээхгүй болно. Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү!
0/1000
  • Зочин ×
    Хариулах ({[{ cmmnt.children.length }]})
    0/1000
    • Зочин {[{ childComment.ip_address }]} ×
      {[{ childComment.text }]}
      {[{ childComment.dislike_count }]}
    • Бусад сэтгэгдэл ()
  • Бусад сэтгэгдэл ()

Дуртай төрөл

Өлөн, шуналт, юм үзээгүй монголчууд шившгээ тарьжээ

2019-07-18

Авах гээхийн ухаанд суралцах нь...

2019-07-17

Охин хүүхэдтэй хүн бүр заавал уншаарай!

2019-07-17

Зовлонгоо бусдад бүү тооч!

2019-07-16

Европын холбооны комисс анх удаа эмэгтэй ерөнхийлөгчтэй боллоо

2019-07-18

БНСУ: Гадаад иргэдийн эрүүл мэндийн даатгалыг албадан төлүүлнэ

2019-07-17

Балбад үерийн улмаас амиа алдсан хүний тоо нэмэгджээ

2019-07-16

Энэтхэг сар руу сансрын хөлөг хөөргөхөө хойшлууллаа

2019-07-15

“Элсэн уран баримал-2019” наадамд Ц.Мөнх-Эрдэнэ тэргүүн байр эзэлжээ

2019-07-17

Рэппэр Gee, дуучин Наки нарын хамтран дуулсан “Happy Аав” дууны клип цацагдлаа

2019-07-17

“Хөхүүрийн айраг” наадам гурав дахь жилдээ боллоо

2019-07-17

Б.Аззаяа Лэйди Гагагийн продюсертой ажиллана

2019-07-17

Усыг нь уувал...

2019-07-18

Цайны замаар…

2019-07-16

Ухаарал...

2019-07-10

Тусгаар тогтнол...

2019-07-10

Малыг амьдаар нь экспортлох ашиг нүүрсний араас жагсана

2019-07-18

Төгрөгийн эсрэг ам.доллар, рублийн ханш суларч, юанийнх чангарав

2019-07-18

300 саяас 1 тэрбум төгрөгийн зээл авахыг хүссэн төслүүдийн 78.5 хувь нь боловсруулах үйлдвэрлэлийнх байна

2019-07-18

ЖДҮ-ийн 47 төсөл урьдчилсан шатыг давжээ

2019-07-18

Өсвөр насны охидтой аав ээжүүдэд сануулах 15 зүйл

2019-07-18

Нэр нь тодроогүй баатрууд...

2019-07-18

Хүүхдээ эдгээр зүйлсийг хийхийг нь бүү хориглоорой!

2019-07-09

Охин үрээ хүчирхэг эмэгтэй болгож өсгөхийг хүсвэл дараах зүйлсийг анхаараарай

2019-07-05

Зөвшилцлийн ажлын хэсгийг Монгол Улсын Ерөнхийлөгч даргална

2019-07-18

Б.Пүрэвдорж: Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийн ард гэмт хэрэгтнүүд нуугддаг

2019-07-18

УИХ-ын гишүүдийг 108 болгох Ерөнхийлөгч Х.Баттулгын саналыг АН дэмжиж байна

2019-07-18

Амрыг бодож, аяыг дагадаг Ерөнхийлөгчийн үед төр ялзардаг жамтай

2019-07-17

Өдөрт нэг өндөг идэх нь зүрхний өвчнөөс сэргийлдэг

2018-05-31

Дэлхийн улс орнуудын оньсого ямар байдаг вэ?

2018-05-30

Дэлгэцийн цэнхэр туяа нойргүйдэл, хорт хавдар үүсгэдэг

2018-05-30

5 сарын 27 цаг агаар: Улаанбаатарт өдөртөө 15 хэм дулаан

2018-05-27

Г.Батхүү агсаны нэрэмжит “Өндөр гэгээний хурд-2019” наадам болж байна

2019-07-18

Дутуугаа гүйцээхийн төлөө өрсөлдөж байна

2019-07-18

Жюү жицүгийн Азийн АШТ эхэллээ

2019-07-18

“Их хурд” наадмаар юу үзэж болох вэ?

2019-07-17

Хятадад хачгаар дамждаг шинэ вирусын аюултай өвчин илэрчээ

2019-07-18

Улаанбаатарт ДОХ-ын хоёр тохиолдол шинээр бүртгэгджээ

2019-07-18

Б.Лхамдарь: Ургамал тоосоо гөвөх цагт цонхоо хаах хэрэгтэй

2019-07-18

Тарваган тахлын дархлаажуулалтыг дахин 10 хоног сунгалаа

2019-07-17

Өдөр бүр нимбэгтэй ус уух 8 шалтгаан

2019-07-18

Өөртөө итгэх итгэлийг тань үгүй хийдэг 5 хүчин зүйл

2019-07-17

Хөлрөлтийг хэрхэн багасгах вэ?

2019-07-17

Чанаргүй хоолыг жигшиж сурах 9 алхам

2019-07-17

Энэ онд 73 ЦЭЦЭРЛЭГ, 30 сургуулийн барилга ШИНЭЭР ашиглалтад орно

2019-07-18

Ш.Анхмаа: Энэ жил нийслэлийн боловсролын салбарт 182 төсөл хэрэгжиж байна

2019-07-18

Чингэлтэй дүүрэгт сургууль, цэцэрлэгийн 10 цогцолбор ашиглалтад орно

2019-07-18

Цэцэрлэгийн цахим бүртгэл энэ сарын 22-нд эхэлнэ

2019-07-16

Эрхүү мужид болсон үерийн гамшгийн дараах дүр зураг

2019-07-18

70-аад оны Токио хотын өнгө төрх Канад гэрэл зурагчны дуранд

2019-07-17

Монгол хувцсаараа гоёсон олны танил эрхмүүд

2019-07-17

Элдэв зураг (70 фото) №616

2019-07-13

Бизнесээ удирдах ур чадвар олгох сургалтад урьж байна

2019-07-17

Дэлхийн залуустай хөл нийлүүлэн алхъя

2019-07-16

“Гайхамшигт аялал” аяны эхний 5 тохирлын эзэд Бали арлаар аялах батламжаа авлаа

2019-07-16

Мөнгөн гүүр эмнэлэг уралдаанч хүүхдүүдэд эрүүл мэндийн үзлэг хийнэ

2019-07-16

Ерөнхийлөгчийн төсөлд юу тусав?

2019-07-18

Б.Хурц нарын есөн хүнийг ирэх долоо хоногт шүүнэ

2019-07-18

Үндсэн хуульд оруулах нэмэлт, өөрчлөлтийн төслийг хэлэлцүүлэгт бэлтгэх хугацаа тогтоох, Ажлын хэсэг байгуулах тогтоолын төслүүдийг дэмжлээ

2019-07-18

Шүүхийн хараат бус, тэнцвэртэй байдлыг хангахад чиглэсэн зарчмын чухал зохицуувэртэй байдлыг хангахад чиглэсэн зарчмын чухал зохицуулалтыг хасах ёсгүй

2019-07-18
4:40

Монгол охинтой сууж хүүхэдтэй болсон ч нутгаа зорьсон Такума ийм тайлбар хийжээ

2019-07-18
1:01:01

"Никитон 25" реалити шоу - 10 дахь өдөр

2019-07-18
1:00:33

"Никитон 25" реалити шоу - 9 дэх өдөр

2019-07-17

Улсын аварга Э.Оюунболд vs улсын арслан Ц.Содномдорж

2019-07-16

Хувьцааны ханшны уналт нь Монголын талтай ямар ч хамаагүй, цэвэр "Рио Тинто"-гийн буруу

2019-07-18

Монголд дохио өгсөн Рио Тинтогийн мэдэгдэл

2019-07-16

Хууль бусаар ашигт малтмал олборлож байсныг илрүүлжээ

2019-07-16

“Эрдэнэс-Монгол”-ын эзэмшдэг лиценз 3-10 болж нэмэгдлээ

2019-07-10

Ээлжийн амралтаараа яавал “амарч амжих” вэ?

2019-07-18

2 сая хүүхдэд амьдрал бэлэглэсэн эр

2019-07-18

Дэлхийн хамгийн нам гүм бөгөөд хамгийн аюултай өрөө

2019-07-18

Зөвхөн Энэтхэгт харж болох зүйлс

2019-07-18

БНСУ-тай авто тээврийн салбарт хамтран ажиллах санамж бичигт гарын үсэг зурлаа

2019-07-18

Ачааны машин автобустай мөргөлдөж таван хүн гэмтжээ

2019-07-18

Тэргэнцэртэй иргэнийг мөргөж гэмтээгээд зугтсан ламыг илрүүлжээ

2019-07-18

Дарханы замыг ашиглалтад ортол түр замаар хөдөлгөөнд оролцоно

2019-07-18

Япончуудад зочид буудал хэрэггүй болжээ

2019-07-10

Гүйлтэд нь санаа зоволгүйгээр худалдаж авч болох 12 машин

2019-06-28

"Фургон" машин анх удаа шинэчлэгдэхээр болжээ

2019-06-20

"Приус" машиныг 4 хүний тохилог сууц болгон хувиргах бүтээгдэхүүнийг танилцуулжээ

2019-06-18

60,70-аад оны үеийн үзэсгэлэнт одод өдгөө хэрхэн өөрчлөгдсөн бэ?

2019-07-16

Түүхэн хүмүүстэй адилхан алдартнууд

2019-07-11

Багадаа ноомой төрхтэй байсан алдартнууд

2019-07-07

"Төмөр хүн" Роберт Дауни өөрийгөө жинхэнэ супер баатар гэдгээ нотлох ажлыг эхлүүлжээ

2019-07-03

Илон Маск хүний тархийг ухаалаг утас, компьютертэй холбох төслөө танилцууллаа

2019-07-18

Ойрын ирээдүйд хэрэглээнд нэвтрэх гайхалтай нээлтүүд

2019-07-11

"Фэйсбүүк"-ийн шинэ крипто валютын тухай таны мэдэх ёстой бүх зүйл

2019-07-04

“Ub smart parking” thinkathon зохион байгуулагдлаа

2019-07-03

Сэлэнгэ аймагт гарсан түймрийг унтраахаар ажиллаж байна

2019-07-18

Нөөлөг салхины аюулаас сэрэмжтэй байхыг онцгойлон анхааруулж байна

2019-07-18

Б.Номундарь: Байгаль орчинд ээлтэй үйл ажиллагааг томчуудаас илүү хийж чадна

2019-07-17

Увс нуурын хотгорыг “Дэлхийн шим мандлын хөтөлбөр”-т бүртгүүлэх талаар санал солилцов

2019-07-16

Мэлмий (өгүүллэг)

2019-07-14

Бөхийн эхнэрийн зовлон (өгүүллэг)

2019-06-30

Илүү гэр /өгүүллэг/

2019-06-16

Галын бурхан /Өгүүллэг/

2019-06-09

Санал асуулга Бүгдийг үзэх

Владимир Путин (ОХУ)
67.29%
Ши Жиньпин (БНХАУ)
16.11%
Дональд Трамп (АНУ)
4.3%
Ангела Меркель (ХБНГУ)
3.22%
Шинзо Абэ (Япон)
3.22%
Ким Жон Ун (БНАСАУ)
2.83%
Беньямин Нетаньяху (Израиль)
1.07%
Режеп Тайип Эрдоган (Турк)
0.88%
Нарендра Моди (Энэтхэг)
0.39%
Хаан Салман (Саудын Араб)
0.39%
Эммануэль Макрон (Франц)
0.2%
Тереза Мэй (Их Британи)
0.1%

Хамгийн чанартай боловсрол олгодог их дээд сургууль аль нь вэ?

1,379

Одоогийн улстөрчдөөс хэн нь биднийг зөв зам руу удирдах вэ?

6,056

Утааг багасгахын тулд хамгийн түрүүнд юу хийх ёстой вэ?

1,321

Амьдрахад хамгийн таатай хотхон аль нь вэ?

2,262