Малын тэжээлийн бааз төрийн бодлогын гадна хаягджээ

Малын тэжээлийн бааз төрийн бодлогын гадна хаягджээ

Гучин жилийн өмнө 23 сая толгой байсан малын тоо өнөөдөр 66.4 саяд хүрсэн. Гэвч чанар нь муудаж, нэгж бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлд ногдох зардал маш их болов. Ийм бүтээмж багатай олон сая мал экологийн болон эдийн засгийн хувьд “алуурчин” болж хувирдаг гэхэд хилсдэхгүй. Энэ нь 1990 оноос хойш малын тоо 2.7 дахин нэмэгдсэн ч ДНБ-д эзлэх хувь нь 1.7 дахин буурснаар илэрдэг. Эдийн засгийг солонгоруулах бас нэг боломж нь хөдөө аж ахуйн салбар гэж онцолдог Монгол Улсын хувьд малын чанарын асуудал тэжээлийн баазтай салшгүй холбоотой.

Малын чанар, үр ашгийг нэмэгдүүлэхэд нөлөөлөх гол зүйл болсон тэжээлийг төдийлэн анхааралгүй өдий хүрлээ. Тэжээлийн бүтцийг сайжруулж, хүртээмжийг нэмэгдүүлснээр цөөн тооны чанартай малтай болох юм. Үүнийг дагаад бэлчээр, усны хомсдол, түүхий эдийн гологдол арилна. Мөн малчдын хөдөлмөрийг хөнгөвчлөх нь тодорхой.

Уламжлалт нүүдлийн мал аж ахуйн гол цөм болсон бэлчээрийн даац 25 сая толгой малаар хэтэрсэн статистик бий. Ноос, ноолуураа тушаах, хэрэгцээт бараагаа авах, хүүхдийнхээ сургуульд ойртох зэрэг шалтгаанаар багийнхаасаа төвөөсөө аргамжаатай мэт ойрхон нүүдэллэдэг болсон орчин үеийн малчдын тэрхүү тойрогт бэлчээр эргэж сэргэхгүй болтлоо доройтсон нь үнэн. Хүнээ дагаж суурьшмал шахуу болсон малын чанарын талаар бүр ярилтгүй. Харин Дорнодын Эрээнцав, Хөвсгөлийн Баянзүрх сумын хилийн орчимд, алслагдсан бэлчээр соргог сайхан хэвээрээ. Усалгаа цэгийн асуудлыг шийдэж, агентаар арилжааг зохицуулвал хэдэн малаа дагаж нүүдэллэх боломж буй. Мөн газар тариалангийн өнжиж буй талбайд бэлчээрийн ургамал тариалах, таримал бэлчээрийг сэлгээнд ашиглах зэргээр үүнийг зохицуулж болох гарц бий.

Тэжээлээр дархлаажсан мал зоонозын өвчин тусахгүй

“Кальци дутагдсан мал яс мэрж байна” гэж сонсогдоход цочирддог байсан олон нийт өнөөдөр уургийн дутагдлаас болж үлийн цагаан огтоно идэж үхсэн хонины тоо нэмэгдэхийг зүгээр л тоолон өнгөрөөх шинжтэй. Эдгээр нь малын биед зайлшгүй байх ёстой уураг, бусад менериалууд дутагдсанаас үүдэн гарч буй гажуудал аж. Үүнийг жор, норм бүхий стандарт тэжээлээр нөхөх ёстой.

1970 оны үед Монголд 20 гаруй нэр төрлийн тэжээл бэлтгэдэг цех, үйлдвэрүүдэд жилдээ 273 мянган тонн багсармал тэжээл үйлдвэрлэдэг байв. Энэхүү багсармал дотор уурагт тэжээл, премиксүүдийг хүртэл бэлдэж чаддаг байлаа. Гэтэл 1990 оноос хойш тэжээлийн үйлдвэрлэл засгийн бодлогын гадна хаягдаж, тэжээл бэлтгэдэг арга технологи ч мартагдлаа. Залгамж халааг бодлогоор бэлдээгүй учир өмнө нь байсан боловсон хүчин, хүний нөөц шавхагдсаар өнөөдөр тартагтаа тулжээ. Хот орчимд хувийн хэдэн тэжээлийн үйлдвэр байгаа хэдий ч ямар ч стандарт, хяналтгүй, мэргэжлийн хүнгүй үйлдвэрлэл явуулсаар буй. Тэжээл бүр тодорхой хольцтой, жортой байх ёстой. Нэг төрлийн шимт бодис илүүдчихвэл дутагдлаасаа илүү хор нөлөөтэй байдаг тул анхаарууштай. Хэт их уургийн илүүдэл тархинд цочрол өгч галзууралд хүргэдэг аюултай бол зохицоогүй олон янзын менериалууд бодисын солилцоог хямруулдаг. Тиймээс малчид ганц нэгийг хэрэглэж үзээд “олигтой биш юм” гэдэг ойлголт авдаг байна. Түүнчлэн УБ хот орчмоос хүргэсэн тэжээлийн үнэ дээр тээврийн зардал нэмэгдэнэ. Ингэж жоргүй үйлдвэрлэсэн тэжээлийг өндөр үнээр авах сонирхол малчдад төрөхгүй нь лав.

Нэмэлт тэжээлгүй явж ирсэн 30 жилийн дараа малын өгч буй ашиг шим, бие бялдрын байдал эрс мууджээ. Бэлчээрээс монгол мал хэрэгцээт энергиэ л хангадаг. Үлдсэн шимт бодис, эрдэс мениралиудаа норм стандарт хангасан тэжээлээр нөхөх нь зайлшгүй. Харамсалтай нь, ийм тэжээл үгүй тул биед хуримтлуулсан бага хэмжээний шимт бодисоо задалж хэрэглэсээр удмын санд хурцаар нөлөөлөхүйц байдалд хүрчихээд байна. Гэвч үүнийг зохицуулахаар өнгөрсөн жилийн баталсан хуулийг тэртээ уулын аманд суурьшсан малчин сонсоо ч үгүй суугаа нь харамсалтай.

Ямар ч төрийн бодлогогүй, хэн дуртай нь сайн гэж сонссоноо импортлох замаар тэжээлийн зах зээлийг нөхөж ирлээ. Гэвч шинжлэх ухааны үндэслэлгүй, судалгаагүй бүтээгдэхүүн хор хөнөөл л авчирна. Энэ нь 7-8 саяын үнэтэй мах, сүүний чиглэлийн үнээ, хурдан морины эрлийзжүүлэлт зэрэгт тодорхой харагддаг. Төрийн бодлогыг зангидан суугаа уяачид, мянга түмэн малтай гишүүд энэ зовлонг биеэрээ туулж ирсэн. хөл нь сайрийсан, хөндлөн явдалтай, гэлжгий үнээ, үржлийн замаар халдварладаг элдэв өвчинд баригдсан морьдыг хараад мэргэжлийнхэн толгой сэгсрэн халагладаг боллоо.

Энүүхэн Өвөр Монголд малын удмын сангаа тэжээлээр хэрхэн хамгаалж ирсэн туршлагыг судалж нэвтрүүлэх боломж бий. Малын тэжээлийн үйлдвэр сонирхож очсон монгол фермерт “үүгээр үйлдвэрлэсэн тэжээлийг хэрэглэсэн малаа манай улс руу гаргах гэж байгаа бол энэ гангаар доторлосон сайн төхөөрөмжийг ав” гэж шахсан гэдэг. Харин манай дотоодын хэрэгцээнд зэвтэй дотортой, хямд төхөөрөмж авахыг санал болгосон гэдэг яриа бий. Түүхий эдээр дамжуулж үндэсний аюулгүй байдлаа хамгаалдаг наад захын жишээ энэ. Зэв зэрэг нэмэлт бодистой тэжээлийг мал эхний удаад ариутгаад гаргах ч цаашдаа элэгт нь нөлөөлж шүүж чадалгүй, эмгэгшдэг талтай. Энэ нь ашиг шимд шууд нөлөөлнө гэсэн үг. Үүний нэг жишээ нь шар айрагны шаараар тэжээсэн үнээнүүд. Сүүний гарц нэмэгддэг ч тослог нь багасаж, хүчиллэг чанар нь устсанаар дэлэнгээс гараад хөргүүрт нэг ч хонохгүй гашилдаг болсонд фермерүүд халаглаж байна.

Хамгийн гол нь тэжээлийн асуудлыг шийдэж, малын дархлааг балансжуулж өгвөл Монголд хил давж орж ирсэн малын гоц халдварт өвчнөөс бусад зоонозын төрлийн өвчнүүд огт гарахгүй байх боломжтой юм.

Ингэж нормын тэжээлээр чанаржуулсан мал бэлчээрт ч дарамт үзүүлэх нь бага. Олон сая толгой малыг тэжээлээр чанаржуулах замаар монгол малынхаа популяцийг эвдэхгүй, үр шимийг нь дээшлүүлэх боломж байна. Төрийн бодлого харин энэ зүгт чиглэж байна уу, эртхэн  нэгийг тунгаах цаг хэдийн болсон байна.

Эх сурвалж: zgm.mn

0
таалагдаж байна

0
таалагдахгүй байна

Холбоотой мэдээлэл Бүгдийг үзэх

Сэтгэгдэл (-)

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд манай сайт хариуцлага хүлээхгүй болно. Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү!
0/1000
  • Зочин ×
    Хариулах ({[{ cmmnt.children.length }]})
    0/1000
    • Зочин {[{ childComment.ip_address }]} ×
      {[{ childComment.text }]}
      {[{ childComment.dislike_count }]}
    • Бусад сэтгэгдэл ()
  • Бусад сэтгэгдэл ()

Дуртай төрөл

Дубайн баяны "мангас" машин

2019-05-17

Хамгийн найдвартай, эдэлгээ сайтай 10 автомашиныг тодруулжээ

2019-05-10

2019 оны "Женевийн Авто Үзэсгэлэн" дээр танилцуулагдсан шилдэг төмөр хүлгүүд

2019-04-05

2019 оны "Женевийн Авто Үзэсгэлэн" дээр танилцуулагдсан онцлох төмөр хүлгүүд

2019-04-04

Шилдэг кинонуудын урам хугалсан үргэлжлэлүүд

2019-05-20

Мусейоноос эхтэй музей Монголд ирсэн нь...

2019-05-18

Хүн төрөлхтөнд агуу санаа бэлэглэсэн “ЭРҮҮЛ БУС” зохиолчид

2019-05-18

Музей бол нийгмийн зүрх

2019-05-18

Хамтдаа бүтээх бус хоорондоо тэмцэлдсэн МАН

2019-05-20

Н.Номтойбаяр У.Хүрэлсүхэд агсам тавьжээ

2019-05-20

МАН: Ерөнхийлөгчийн хоригийг хүлээж авах боломжгүй

2019-05-20

Хөндлөнгийн мэргэжлийн шинжээч оруулах хүсэлт тавьсан боловч прокурор татгалзжээ

2019-05-19

Цөмийн зэвсэг эрх зүй...

2019-05-20

Зэвсгийн шинжээчид...

2019-05-17

Такси баригч...

2019-05-16

Б.Ринчен: Аав нь Монголоо гэсээр яваад ийм боллоо доо

2019-05-14

"Шар айрагны гүзээ" гэж байдаггүй, харин...

2019-05-20

“ЭРҮҮЛ ИРГЭН, АРХИДАЛТГҮЙ ЭРҮҮЛ ХОРОО”-г бий болгоно

2019-05-20

Гуравдугаар эмнэлэг ангиографийн аппараттай боллоо

2019-05-20

Өсвөр насныхны сэтгэцийн эмгэг өвчлөл ихсэх хандлагатай байна

2019-05-20

Ярилцаж буй хүнийхээ сэтгэл зүйгээр тоглох 6 арга

2019-05-20

Ажлын хүнд өдрийн дараа алжаалаа хэрхэн тайлах вэ?

2019-05-20

Өөх шатаах 10 алтан дүрэм!

2019-05-20

Ном унших хурдаа 3 дахин нэмэгдүүлэх арга

2019-05-19

Монголын бөхчүүд “Байгаль Опен”-оос 23 медаль хүртэв

2019-05-20

Допингийн асуудалд холбогдсон Ө.Бат-Орших тэргүүтэй бөхчүүдийн барилдах эрхийг сэргээжээ

2019-05-20

О.Насанбурмаа, Ц.Намуунцэцэг нар алтан медаль хүртэв

2019-05-20

Улсын харцага Б.Бат-Өлзий: Бөхийн дэвжээнд зохисгүй үйлдэл гаргасан нь миний буруу

2019-05-19

"iPhone" утасны ашиглалтыг хөнгөвчлөх 16 ухаалаг арга

2019-05-20

Бүх цаг үеийн хамгийн их борлуулалттай 10 гар утас

2019-05-19

Фэйсбүүкээр "Live" хийхэд хязгаартай боллоо

2019-05-15

1990 оноос хойш ШУА-д төр, засгийн тэргүүнүүдээс нэг ч хүн очоогүй, салбарын сайд нь ганцхан удаа очжээ

2019-05-14

Дубайн гэрээг хүчингүй болгох саналыг ажлын хэсэг гаргалаа

2019-05-20

Г.Батхүү агсантай хамгийн сүүлд уулзсан УИХ-ын гишүүн Н.Номтойбаяр мэдээлэл хийлээ

2019-05-20

Талийгаач Г.Батхүү агсаны нас барсан харамсалтай хэргийн талаар АН-аас мэдээлэл хийж байна

2019-05-20

Ц.Даваасүрэн: Яагаад Н.Багабанди "Оюутолгой" ХХК-ийн ТУЗ-д суух гээд дурлаад байдаг юм

2019-05-17

Нөхөртөө заавал уншуулаарай!

2019-05-20

Гэр бүлийн арчаагүй байдлыг харуулдаг зүйл нь хөргөгч юм

2019-05-16

Аавын сүлд хийморь, үйлийн үр хүүхэд нь хувь тавилан болж очдог

2019-05-13

Хүүхдийн сэвлэг даахь үргээх ёслолыг ингэж хийдэг!

2019-05-08

Өдөрт нэг өндөг идэх нь зүрхний өвчнөөс сэргийлдэг

2018-05-31

Дэлхийн улс орнуудын оньсого ямар байдаг вэ?

2018-05-30

Дэлгэцийн цэнхэр туяа нойргүйдэл, хорт хавдар үүсгэдэг

2018-05-30

5 сарын 27 цаг агаар: Улаанбаатарт өдөртөө 15 хэм дулаан

2018-05-27

VI сарын 1-ний өдрөөс өмнө татвараа төлөөрэй

2019-05-20

Б.СҮНДЭРЪЯА: Төрийн өмчит компанийн засаглалыг буруу хандлага эвдэж байна

2019-05-20

Цагдаагийн алба хаагч ажил үүргээ гүйцэтгэж байгаад нас баржээ

2019-05-20

ЦЕГ: Талийгаачийн ар гэрийнхнийг нь хүндэтгэхийг хүсч байна

2019-05-20

Хачирхалтай байдлаар дурсгалын зураг авахуулдаг бүсгүй

2019-05-20

Манж Чин гүрний үеийн амьдралыг харуулсан ховор зургууд

2019-05-19

Монгол элдэв зураг (60 фото) №59

2019-05-18

Элдэв зураг (70 фото) №608

2019-05-17

Ходоодондоо нүхтэй үнээнүүдийн нууц

2019-05-20

Дэлхийн хамгийн аюултай 10 шашны бүлэглэл

2019-05-19

Хүмүүсийн төдийлэн мэддэггүй 10 жижигхэн улс

2019-05-19

Байгаль эхийн хүмүүст өгсөн 9 анхааруулга

2019-05-19

Элсэж ороход хамгийн хэцүү 10 их сургуулийг тодруулжээ

2019-05-20

83 дугаар цэцэрлэгийн багш, ажилтнуудыг ИТХ, Засаг даргын шагналаар шагнаж урамшууллаа

2019-05-20

Нэгдүгээр ангид элсэгчдийн бүртгэл ҮРГЭЛЖИЛЖ байна

2019-05-20

Японд суралцах хүсэлтэй оюутнаас авах сорилын бүртгэлийн хугацааг сунгав

2019-05-17

Нангиад хатан /өгүүллэг/

2019-05-19

Хадам ээж...

2019-05-13

"Алтан жүн жор" /өгүүллэг/

2019-05-04

Хүний хань (Өгүүллэг)

2019-04-28

УИХ-ын гишүүн Д.Гантулгыг чөлөөлсөн нь хууль зөрчсөн эсэхийг Цэц хэлэлцэнэ

2019-05-20

Г.Занданшатар: Аудитын байгууллага сайн ажиллавал төр, төсөвт нүүрлэсэн хулгай байхгүй болно

2019-05-20

Гэр бүлийн хамаарал бүхий харилцаатай бага насны хүүхдүүдийг хүчирхийлсэн этгээдүүдэд 15, 18 жилийн хорих ял оноожээ

2019-05-20

Үндсэн хуулийн цэцийн дунд суудлын хуралдаан болно

2019-05-20

Хятад АНУ-тай хийж буй худалдааны дайнд бууж өгсөн үү?

2019-05-15

Трамп: “Их 20”-ийн уулзалтын үеэр БНХАУ, ОХУ-ын удирдагчидтай уулзана

2019-05-14

Худалдааны хэлэлцээрийг ойрын хугацаанд байгуулахыг Д.Трамп уриалжээ

2019-05-12

Эртний Египетийн бунхан илрүүлжээ

2019-05-10

“Хөрсний бохирдлыг бууруулах шийдэл” сэдвээр уралдаан зарлалаа

2019-05-17

100 га талбайд ойжуулалт хийх тендерт дөрвөн оролцогч саналаа ирүүлжээ

2019-05-17

100 га талбайд ойжуулалт хийх тендерт дөрвөн оролцогч саналаа ирүүлжээ

2019-05-17

Баянхонгорт 5.2, Сүхбаатар аймагт 4.1 магнитудын хүчтэй газар хөдөлжээ

2019-05-17

ХААН Банк “ТОП 100 ААН”-ийн эхний дөрөвт дахин эрэмбэлэгдлээ

2019-05-20

Капитрон банк “Топ 100 аж ахуйн нэгж”-ээр гурван жил дараалан тодорлоо

2019-05-20

‘’Эко Констракшн’’ ХХК 4 дэхь жилдээ “Топ – 100 ААН”-ээр шалгарч амжилтаа бататгалаа

2019-05-20

“King Tower”: Зөвхөн танд зориулсан бэлэгтэй урамшуулал санал болгож байна!

2019-05-20

Валютын ханшийн өсөлт өргөн хэрэглээний үнийн өсөлтөд нөлөөлөөд байна Т.Баяртсайхан Ерөнхийлөгч өө

2019-05-20

Автомашины татвар төлөх хугацаа дуусахад 15 хоног үлдлээ

2019-05-16

Х.БАДЕЛХАН: Анх удаагаа ипотекийн зээлийн эх үүсвэрийг 2 дахин нэмэгдүүлсэн

2019-05-16

Эдийн засаг 8.6 хувиар өсжээ

2019-05-16

“Оюу Толгой”-н зэсийн баяжмалын агууламж нэмэгджээ

2019-05-18

Д.Сумъяабазар: "Эрдэнэс тавантолгой"-г улс төрөөс ангид байлгах хэрэгтэй

2019-05-16

УИХ-ын гишүүн Л.Энхболд хулгайд алдагдсан нүүрсний асуудлаар Ерөнхий сайдад асуулга тавилаа

2019-05-16

С.Арслан: Монголын нутаг лиценз нэрийн дор 300 мянган жилээр бусдын мэдэлд орсон

2019-05-16

Амжилттай бүсгүйчүүд цүнхэндээ юу авч явдаг вэ?

2019-05-16

Хүүхэд байхдаа "нугасны муухай дэгдээхий" байсан алдартнууд

2019-05-15

Он оны Дэлхийн миссүүд /1980-2018/

2019-05-14

"Ералаш" цувралын бяцхан жүжигчид хэрхэн өөрчлөгдсөн бэ?

2019-05-14

Өрөнд орох өвчин...

2019-05-20

Намайг 20-той байхад энэ бүгдийг хэлж өгсөн болоосой...

2019-05-20

А.Гантигмаа: Та бид хүүхдүүдээ санаандгүй хоролсоор байдаг!

2019-05-17

Монгол эмэгтэйчүүд хэтэрхий тэвчээртэй!

2019-05-17

Санал асуулга Бүгдийг үзэх

Владимир Путин (ОХУ)
65.85%
Ши Жиньпин (БНХАУ)
16.55%
Дональд Трамп (АНУ)
4.53%
Шинзо Абэ (Япон)
3.66%
Ангела Меркель (ХБНГУ)
3.48%
Ким Жон Ун (БНАСАУ)
2.44%
Беньямин Нетаньяху (Израиль)
1.05%
Режеп Тайип Эрдоган (Турк)
1.05%
Нарендра Моди (Энэтхэг)
0.52%
Хаан Салман (Саудын Араб)
0.52%
Тереза Мэй (Их Британи)
0.17%
Эммануэль Макрон (Франц)
0.17%

Хамгийн чанартай боловсрол олгодог их дээд сургууль аль нь вэ?

1,324

Одоогийн улстөрчдөөс хэн нь биднийг зөв зам руу удирдах вэ?

5,915

Утааг багасгахын тулд хамгийн түрүүнд юу хийх ёстой вэ?

1,287

Амьдрахад хамгийн таатай хотхон аль нь вэ?

2,244