Ноолуурын зах зээл дэх хятадын “сүүдэр”

Ноолуурын зах зээл дэх хятадын “сүүдэр”

БЭЛТГЭН НИЙЛҮҮЛЭЛТИЙН СҮЛЖЭЭ БА ХЯТАДУУД

“Улаанбаатар аналитик хөгжлийн судалгаа”- ны хүрээлэнгээс өчигдөр “Ноолуурын салбарын нэмүү өртөгийн сүлжээ” форум хэлэлцүүлэг зохиов. Малчид үнэ өндөртэй, түүнчлэн олон жил найдвартай өгч аваад сурсан хятад эзэнтэй дотоодын ченжүүдэд  ноолуураа өгч байна. Цаашид ч өгсөөр байх дүр зураг харагдаж байгааг судлаачид сануулав. Өнөө жил нэг кг ноолуур 100-120 мянган төгрөгөөр эхэлж зах зээлд борлуулагдахаар байгааг салбарынхан хэлж байгаа юм. Хэдийгээр манай улс ноолуур бэлтгэгч хоршоо, компани, малчинд Хөдөө аж ахуйн биржээр дамжуулан ноолуураа арилжаалах боломж олгосон ч үүгээр дамжуулах сонирхол бага. Учир нь 150-200 малчин нэгдэж хоршоо байгуулж арилжаанд оролцох ч тэд НӨАТ төлөгч болж байгаа учраас тэр гэнэ. Тэгвэл ченжүүд малчдын хотноос газар дээрээс нь гараас ямар ч татваргүй авдаг. Түүнчлэн намар хүүхдийн сургалтын төлбөрийг урьдчилан өгч хавар ноолуураа авах  байдлаар гэрээ хийдэг. Энэ мэтээр анхан шатны нийлүүлэлтийг хятадын компаниуд оновчтой хийсэн нь манайх ноолуурын бэлтгэн нийлүүлэлтийн сүлжээгээ алдсан гэсэн үг.

Бэлтгэн нийлүүлэх компаниуд ноолуураа хилээр гаргахдаа монголын гаалийн зуучлагчид НӨАТ төлөхгүйгээр мэдүүлэг хийгээд 125 мянган төгрөг төлж экспортолдог аж. Энэ нь ХАА-н биржийн үйл ажиллагаанд сөрөг нөлөө үзүүлдэг. Манайд өнөөдрийн байдлаар БНХАУ-ын хөрөнгө оруулалттай 22 орчим угаах үйлдвэр ажиллаж байна. Манайх боловсруулж  нэмүү өртөг шингээсэн бүтээгдэхүүнийг экспортод гаргахад гаалийн албан татвараас чөлөөлдөг. Дээрх угаах үйлдвэрүүд үүнийг ашиглан шорооноос нь салгасан болж түүхий ноолуурыг их хэмжээгээр нь гаргадаг. Харин гаргасан ноолуурыг дахин боловсруулж утас болгож түүнийгээ манайд эргүүлэн жижиг ноолуурын үйлдвэрүүдэд импортолдог. Ийм л систем хэрэгжиж буйг тэд шүүмжлэв.

 

БИД НООЛУУРЫНХАА НӨӨЦИЙН 15 ХУВИЙГ АШИГЛАДАГ

Монгол Улсын ноолуур бол манай улсын ирээдүйн экспортын том салбарын нэг. Харин бид өнөөдөр байгаа нөөцийнхөө 15 хувийг ашиглаж байна. Ноолуураа дөнгөж угаасан төвшинд боловсруулж БНХАУ-ын зах, цаашлаад дэлхийн зах зээл рүү гаргаж буй ч  маш их давуу боломжоо алдаж буй. Дэлхийн ноолуурын зах зээлийн 48 хувийг Хятад, Монгол 40, бусад орнууд 12 хувийг эзэлж байна. Харин эцсийн боловсруулалтыг 15 хувийг дотооддоо боловсруулж, түүхий эд хийдэг. Эцсийн бүтээгдэхүүний 90 хувийг  Хятад улс дангаараа боловсруулж, эцсийн бүтээгдэхүүн хийдэг.  Тэгвэл манай улсын нийт нийлүүлэлт 9000 тонн түүхий ноолуур, 350 сая ам.долларын өртөгтэй. Харин үүнийг эцсийн бүтээгдхүүн хийхэд гурван тэрбум төгрөг хүртэлх орлого болно. Өнгөрсөн оны байдлаар дэлхий дээр 3.2 тэрбум ам.долларын ноолууран бүтээгдэхүүн борлуулсан. Үүний арван хувь нь Монголд орлого болж орсон. Цаашид ноолууран бүтээгдэхүүний эрэлт нэмэгдэж 2025 онд 4.2 тэрбум болох судалгааг хийжээ. Дэлхийн ноолуурын зах зээлийн эрэлтийг Америк, Европ, Хятад бүрдүүлдэг. 2017 оны байдлаар “Говь” , “Гоёо” хоёр нийлээд дэлхийн зах зээлийн  хоёр орчим хувийг эзэлж байна.

Дэлхий дээр байгаа бүх ноолуурыг нийлүүлээд 35 сая ширхэг цамц хийх боломжтой. Энэ ноолуурын эрэлт өндөр, үнэлгээ сайн байх шалтгааныг харуулна. Монгол Улсын хэмжээнд сүүлийн таван жилийн хугацаанд ямааны тоо толгой, ноолуурын нийлүүлэлт өссөн боловч, үнэ нь давхар өсчээ.  Өнгөрсөн онд ноолуурын дундаж үнэ 150 мянган төгрөг байв.

 

ҮНЭ ӨСГӨХ БОЛОМЖУУД

Өнгөрсөн хугацаанд манай ноолуурын салбарт боловсруулах хүчин чадал бий болсон боловч нэгдмэл зохион байгуулалттай системд орж чадаагүйгээс  нөөцөө алдаж байна. Хэлэлцүүлэгт оролцогчид илтгэл тавьж мэдээллээ нэгтгэж санал бодлоо солилцсоноор БНХАУ-ын ноолуурын кластерийн нийлүүлэлтийн сүлжээ нь  Монгол Улсын ноолуурын бэлтгэн нийлүүлэлтийн сүлжээний хамгийн анхан шатнаас эхлээд маш сайн зохион байгуулалттай ажиллаж байна гэдэг дүгнэлтийг хийлээ. Өөрөөр хэлбэл манай улсын ноолуур бэлтгэн нийлүүлэх бие даасан үндэсний хөрөнгө оруулалтай компаниудыг дэмжиж энэ сүлжээг сулруулах хэрэгтэйг оролцогчид онцлов. Түүнчлэн ноолуур боловсруулан экспортод гаргадаг бүх компани Монголын Хөдөө аж ахуйн биржээр дамжих ёстой боловч бүртгэлтэй эсэхийг гааль дээр шалгахгүй байгаатай холбоотой асуудал байна. Хөдөө аж ахуйн биржээр дамжиж арилжаалагдсан ноолуур Гаалийн бүртгэлээр бүртгэгддэг. Гэтэл уг биржийг бүрэн ашиглахгүй гаалийн зуучлагчаар дамжин хил гаргадаг. Энэ тохиодолд НӨАТ авдаггүй зэрэг нь биржээр дамжуулахгүй  сонирхол нь үүнтэй холбоотой. Яагаад гэвэл ХААБ-д малчин, компани, хоршоо хэн ч ноолуураа арилжаалсан ч НӨАТ авдагтай холбоотой аж. Нөгөөтэйгээр Монголын ноос ноолуурын холбоо салбараа хөгжүүлэх тухайд ажиллаж чадахгүй байгааг хэлэлцүүлгийн үеэр тус хүрээлэнгийн эдийн засагч н.Чимэддорж онцолж байв. Худалдаа экспортын чиглэлээ хариуцсан төрийн байгууллага байхгүй байгаа нь хамгийн том сул тал гэдгийг ч нэмж  ярьж байв.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

1
таалагдаж байна

1
таалагдахгүй байна

Холбоотой мэдээлэл Бүгдийг үзэх

Сэтгэгдэл (-)

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд манай сайт хариуцлага хүлээхгүй болно. Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү!
0/1000
  • Зочин ×
    Хариулах ({[{ cmmnt.children.length }]})
    0/1000
    • Зочин {[{ childComment.ip_address }]} ×
      {[{ childComment.text }]}
      {[{ childComment.dislike_count }]}
    • Бусад сэтгэгдэл ()
  • Бусад сэтгэгдэл ()

Дуртай төрөл

2019 оны "Женевийн Авто Үзэсгэлэн" дээр танилцуулагдсан шилдэг төмөр хүлгүүд

2019-04-05

2019 оны "Женевийн Авто Үзэсгэлэн" дээр танилцуулагдсан онцлох төмөр хүлгүүд

2019-04-04

2019 оны бартаат замын шилдэг машинууд

2019-03-27

Машиндаа шинэ аккумлятор худалдаж авахад анхаарах зүйлс

2019-02-12

Учрыг нь хэн ч тайлж чадаагүй археологийн олдворууд

2019-04-19

Бидний тархи ямар үед буруу ажилладаг вэ?

2019-04-19

Хаант Оросын "галзуу санваартан" Распутины тухай итгэмээргүй 10 баримт

2019-04-19

Өнөөдөр ЯГААН САР мандана

2019-04-19

Үрт амьтан /өгүүллэг/

2019-04-14

Сүүдэр /өгүүллэг/

2019-04-07

"Бид ялав" (Өгүүллэг)

2019-03-17

Аав /Сургамжит өгүүллэг/

2019-03-16

Японы Асо галт уул оргилж эхэлжээ

2019-04-19

Перугийн Ерөнхийлөгч асан амиа егүүтгэжээ

2019-04-18

ОХУ, Японы энхийн гэрээ байгуулснаар газрын тосны импортыг нэмэгдүүлэх боломжтой гэв

2019-04-17

Парисын Эх дагинын сүмд гал гарлаа

2019-04-16

Баянзүрх дүүргийн ИТХ хуралдлаа

2019-04-19

Томилгооны дараах ТӨРХ

2019-04-19

ЗГХЭГ-ын дарга Л.Оюун-Эрдэнийн нэр хүнд огцом өсч, ТОП 3-т багтлаа

2019-04-19

Ж.Батзандан: Надад ТЕГ-аас хамгаалалт гаргаж өгсөн, гэхдээ би айдасгүй байна

2019-04-19

“Рио Тинто”-гийн Монгол дахь захирал ажлаа өгчээ

2019-04-19

Уул уурхайн маргааны уг сурвалж

2019-04-19

Хууль зөрчсөн "Олон ихт баян" ХХК-ийн үйл ажиллагааг зогсоолоо

2019-04-18

​"Рио Тинто"-гийн Монгол дахь үйл ажиллагаа хариуцсан захирал Д.Мөнхтүшиг ажлаа өгнө

2019-04-18

"Positive NOW" гэрэл зургийн уралдаан зарлагдлаа

2019-04-19

Хаврын арьс арчилгааны шилдэг бүтээгдэхүүн “BRIGHT NOW”

2019-04-19

Төрсөн өдрийн төгс бэлэг

2019-04-19

Дугуйны эдэлгээг уртасгах аргууд

2019-04-19

Малчны гэрт жирэмсэн эхэд кесерово хагалгаа хийжээ

2019-04-19

''Мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний сувилалуудын эмч, сувилагчдын мэдлэг чадварыг дээшлүүлэх нь'' сэдэвт сургалт боллоо

2019-04-19

Таны нойр юунаас болоод хулжаад байна вэ?

2019-04-19

Тусгай зөвшөөрөлгүй эмчилгээ хийсэн "Финикс" төвийг торгожээ

2019-04-19

Хятад хэлээр эсээ бичих анхдугаар уралдааны шилдгүүд шагналаа гардлаа

2019-04-19

“Сод монгол" ХХК иргэдийг хохироосныг шүүх тогтоолоо

2019-04-19

Баригдаж буй барилгаас блок унаж нэг хүн гэмтлээ

2019-04-19

Дөрөвдүгээр сарын 24-26-ны өдрүүдэд архи худалдахыг ХОРИГЛОЛОО

2019-04-19

Хураах ба нүүх...

2019-04-19

Цент мөнгөний үнэ цэнэ...

2019-04-19

Сэтгүүлч Лү Чан Ин: “Монголчууд Хятадад тийм ч таатай ханддаггүй”

2019-04-18

Мэхийж сураагүй Монголын мөхөх дөхсөн соёлын хэмжүүр

2019-04-17

Татварын буцаалт иргэдийн дансанд орж эхэллээ

2019-04-19

Капитал банкны харилцагчдын мөнгийг өнөөдрөөс олгож эхэлнэ

2019-04-19

Д.Сарангэрэл: Капитал банкнаас мөнгөө авна

2019-04-18

Сумын төвийн 10 малчин өрх тутмын нэг нь бизнес эрхэлдэг

2019-04-18

Л.Оюун-Эрдэнэ: Стандарт банкинд өгсөн 40 сая ам.долларыг төлүүлэх ёстой!

2019-04-19

М.Мөнхчулуун: Улаанбаатар хотод 50 га газрыг Хятадын компанид өгөхөөр хотын дарга шийдсэн

2019-04-19

Ц.Ганхуяг: Захиалагчид нь ул мөрөө баллан, С.Зоригийг хөнөөсөн хэрэг хэзээ ч илрэхгүй болчих вий гэдэгт санаа зовж байна

2019-04-19

УИХ-ын гишүүн Сү.Батболдын эгч С.Алтанцэцэгийг МҮОНРТ-ийн Үндэсний зөвлөлийн гишүүнээр томилохыг дэмжлээ

2019-04-19

Өнөө үед Инстаграмын од болох байсан түүхэн хүмүүс

2019-04-19

Элдэв зураг (80 фото) №604

2019-04-19

Гайхалтай түүх өгүүлэх ховор гэрэл зургууд

2019-04-18

Та бидний өдөр тутамдаа хэрэглэдэг зүйлсийг маш ойрхноос харвал...

2019-04-16

Хан-Уул дүүргийн X хороонд цэцэрлэг, сургуулийн барилгын ажлууд зэрэг эхэллээ

2019-04-19

Г.Гэрэлмаа: Залуус үсгийн дүрмийг анзаарч, ач холбогдол өгөхөө больжээ

2019-04-18

Улсын шалгалтын хуваарь гарлаа

2019-04-18

Элсэгчдийн гаргадаг түгээмэл алдаанууд

2019-04-18

Он гарсаар 1.1 мянган га ой түймэрт шатжээ

2019-04-19

Хэрлэн голоос 500 орчим малын сэг зэмийг зайлуулж цэвэрлэжээ

2019-04-19

Маргааш 30 байршилд дахин боловсруулах хог хаягдлыг урамшуулалтай үнээр худалдаж авна

2019-04-19

Хил орчмын түймэр дээр хамтарч ажиллана

2019-04-19

Би гэр бүлээ цуцлахыг хүсч байгаагаа эвтэйхнээр эхнэртээ хэллээ...

2019-04-09

Ээж нь үргэлж ерөөлөө хайрладаг “хүүхдийн” ажил үйлс нь бүтэж, цаашлаад “хүчирхэг” хүн болдог…

2019-04-08

Эдгээр хоолыг хэдэн цагт идвэл таргалахгүй вэ?

2019-03-23

Ээж нарын нэг өдөр хэрхэн өнгөрдөг вэ?

2019-03-14

Дөрөвдүгээр сард технологийн ертөнцөд болсон онцлох үйл явдлууд

2019-04-18

Сансарт зочид буудал хөөрөх нь

2019-04-17

Цахим төлбөрийн баримтын системд нэвтрэх НЭР, НУУЦ ҮГ хэрхэн сэргээх вэ?

2019-04-11

Амьдрах орчны судалгааг ухаалаг утасны аппликейшн ашиглан хийнэ

2019-04-10

Будаггүй үедээ улам сайхан харагддаг одод

2019-04-15

Нямтайширын Цэлмүүн хэдэн долларын хувцас өмсдөг вэ?

2019-04-09

Алдартнууд ямар харшид амьдардаг вэ?

2019-03-29

Өндрийн зөрүү ихтэй алдартай хосууд

2019-03-27

Хятадын тэргүүн хатагтай Пэн Ли Юань-ийн эмэгтэйчүүддээ хандан хэлсэн үгс

2019-04-19

Хэрэггүй ээ, хүүхнүүд ээ...

2019-04-16

Өөртөө үргэлж хэлж сануулж байх 13 зүйл

2019-04-15

Тэр хүртэл чи битгий ирээрэй...

2019-04-12

Т.Их-Уул Европын лигт тоглоно

2019-04-18

Манай хөлбөмбөгчид Брунейн багтай тоглоно

2019-04-18

“Ази тивийн 3.3” бүсийн аварга шалгаруулах шатрын тэмцээний аваргууд тодорлоо

2019-04-16

Боксын Үндэсний шигшээ баг Тайландыг зорилоо

2019-04-16

Солонгосын үзэсгэлэнтэй одууд ямар “хоолны дэглэм” барьдаг вэ?

2019-04-19

Эвгүй нөхцөл байдлаас эвтэйхэн гарах аргууд

2019-04-18

Цахим орчинд таны цагийг хэмнэж, ажлыг тань хөнгөвчлөх ухаалаг аргууд

2019-04-17

Хүний биед дасгал болдог энгийн зүйлс

2019-04-17

Б.Амарсайхан: Холливудад авьяастай, хөдөлмөрч хүмүүс ажилладаг

2019-04-19

У.Хүрэлсүх: Байгалийн түүхийн музейн газарт өөр музей байгуулахаар судалж байгаа

2019-04-19

“Монгол тулгатны 100 эрхэм”-д Халимагийн туульч О.Цагаанзам оролцож байна

2019-04-19

“Гарын таван хуруу” киноны бяцхан жүжигчид 37 жилийн дараа

2019-04-19

Өдөрт нэг өндөг идэх нь зүрхний өвчнөөс сэргийлдэг

2018-05-31

Дэлхийн улс орнуудын оньсого ямар байдаг вэ?

2018-05-30

Дэлгэцийн цэнхэр туяа нойргүйдэл, хорт хавдар үүсгэдэг

2018-05-30

5 сарын 27 цаг агаар: Улаанбаатарт өдөртөө 15 хэм дулаан

2018-05-27

Улсын тэмдэгтийн хураамж төлөхөд татварын албанд очих шаардлагагүй

2019-04-19

Фэйсбүүкийн нууц үг хулгайлж, мөнгө залилдаг оюутан, залуусыг Дундговьд баривчиллаа

2019-04-19

“Жаст”-ын Ш.Батхүү цагаадна

2019-04-19

М.Чинбат, С.Алиманцэцэг нарыг УЕП-ын орлогчоор томилохыг дэмжлээ

2019-04-18

Санал асуулга Бүгдийг үзэх

Владимир Путин (ОХУ)
63.89%
Ши Жиньпин (БНХАУ)
16.98%
Дональд Трамп (АНУ)
6.17%
Ангела Меркель (ХБНГУ)
3.7%
Шинзо Абэ (Япон)
3.4%
Режеп Тайип Эрдоган (Турк)
1.54%
Ким Жон Ун (БНАСАУ)
1.23%
Беньямин Нетаньяху (Израиль)
0.93%
Хаан Салман (Саудын Араб)
0.93%
Нарендра Моди (Энэтхэг)
0.62%
Тереза Мэй (Их Британи)
0.31%
Эммануэль Макрон (Франц)
0.31%

Хамгийн чанартай боловсрол олгодог их дээд сургууль аль нь вэ?

1,295

Одоогийн улстөрчдөөс хэн нь биднийг зөв зам руу удирдах вэ?

5,833

Утааг багасгахын тулд хамгийн түрүүнд юу хийх ёстой вэ?

1,271

Амьдрахад хамгийн таатай хотхон аль нь вэ?

2,231