Зэс хайлуулах үйлдвэр барихаас өмнө хүхэрлэг хийн асуудлыг шийдэх хэрэгтэй

Зэс хайлуулах үйлдвэр барихаас өмнө хүхэрлэг хийн асуудлыг шийдэх хэрэгтэй

Монгол Улсын Шинжлэх ухааны академиас манай эдийн засгийн гол тушиг тулгуур болсон “Эрдэнэт үйлдвэр” компанитай хамтран ажиллахаар санамж бичиг байгуулсан. Энэ талаар ШУА-ийн эрдэмтэн нарийн бичгийн дарга, доктор (Sc.D) Б.АВИДТАЙ ярилцлаа.

-Үйлдвэрлэл, судалгаа шинжилгээний байгууллагын хамтын ажиллагааг ойртуулах үүднээс ШУА, “Эрдэнэт үйлдвэр” ХХК-тай санамж бичиг байгууллаа. Энэ хүрээнд ямар ажил хийхээр төлөвлөж байна вэ?

-Манай улсын эдийн засгийн том бааз суурь, үйлдвэрлэлийн төв “Эрдэнэт” үйлдвэрт тулгамдаж байгаа гол асуудлын талаар бид санал солилцож, газар дээр нь очиж танилцсан. Эндээс харахад юуны өмнө үйлдвэрлэлийн процесст үүсдэг цагаан тоосны асуудал байна. Үүнээс гадна зэс хайлуулах үйлдвэр барих тухай олон жил ярьж байгаа ч хүхэрлэг хийг хэрхэн шийдэх нь хүндрэл учруулж, өнөө хэр хэрэгжиж чадахгүй байгаа юм. Нөгөө нь Эрдэнэт хотод нүүрлэж эхэлсэн утаа, агаарын бохирдол байдаг. Нийслэлтэй харьцуулахад одоохондоо гайгүй байгаа ч үүнийг бага дээр нь дарж авах хэрэгтэй болоод байна. Бас хүн амын механик өсөлттэй холбогдон цэвэрлэх байгууламжийг өргөтгөх, түүнээс  гардаг лагийг ашиглах шийдлийг олохоор ярилцаж тохиролцсон.

 

-“Эрдэнэт” үйлдвэр олборлолт, тээвэрлэлтийн явцад уурхайн талбай, замыг услах юмуу далан босгож, бага хэмжээний хиймэл нуур үүсгэх зэргээр цагаан тоосноос сэргийлж, хор уршгийг багасгах арга хэрэглэдэг. Гэхдээ дорвитой ямар технологи ашиглах ёстой вэ. Үүнд та бүхэн анхаарах байх л даа?

-Манай академийн харьяа хүрээлэнгүүдэд энэ талын судалгаа хийж байсан. “Эрдэнэт”-д хуримтлагдсан цагаан тоос нь үйлдвэрлэлийн түүхий эд болох хэмжээнд нөөцлөгдөөгүй ч бид түүнийг ашиглах боломжийг судалж байна. Нөгөө талаар цагаан тоос босгохгүй байхын тулд юу хийх талаар хөтөлбөр /төсөл/ боловсруулж байгаа. Үүнийг эцэслэн баталбал үйлдвэрээс санхүүжүүлэх байх. Үүнд манай хими, физик, газар зүй, геоэкологийн хүрээлэнгийнхэн голлож ажиллах юм. Үүний дагуу бид судалгаа шинжилгээний ажил хийхээс гадна сүүлийн үед үйлдвэрлэлд нэвтрүүлж туршсан, үр дүнгээ харуулсан бэлэн технологийг ч ашиглах бодолтой байна.

 

-Зэс боловсруулах үйлдвэр байгуулахад тулгарч буй гол бэрхшээл нь үйлдвэрлэлийн явцад бий болох хүхэрлэг хийн асуудлыг шийдэх явдал юм байна. Уул уурхайн салбар хөгжсөн бусад орны туршлагаас суралцаж, техник, технологийг нь ашиглах боломж байдаггүй юм уу? 

-Олон улсад ашиглаж буй технологийг өөрийн үйлдвэрлэлийн явцтай уялдуулж нэвтрүүлэх боломж байна. Гэхдээ хоёр хувилбартай байх болов уу. Эхнийх нь хүхэрлэг хий огт гаргадаггүй бол нөгөөх нь хүхэрлэг хийтэй технологи байдаг. Хоёр дахь хувилбарыг сонговол хүхэрлэг хийг хүхрийн хүчил болгох бас цэвэр хүхрээр нь байлгах арга байна. Энэ тохиолдолд худалдан борлуулж болох юм. Харин хүхрийн хүчил болговол бордоо хийж, эдийн засгийн эргэлтэд оруулж болох боловч түүнийг дагалдах азот, фосфор гэхчилэн химийн бусад элемент шаардлагатай.

Нүүрсээ ашиглаад устөрөгчийн үйлдвэр байгуулж, азот үйлдвэрлэе гээд олон хувилбараар бодож тооцоолж үзэх хэрэгтэй байна.

Зэсийн баяжмалыг дахин боловсруулах явцад хүхрийн хүчил гаргадаггүй технологи ч бас бий. Энэ тал дээр манай химийн хүрээлэнгийнхэн нэлээд ажилласан. Зарчмын хувьд дээрх хоёр шийдлийн аль нь ч бололцоотой хувилбар боловч мэдээж эдийн засгийн хувьд хэмнэлттэй, үр ашигтай, байгаль орчиндоо ээлтэйг нь сонгох шаардлагатай.

 

-Эрдэнэт хотын хувьд цэвэрлэх байгууламж нь төвөөсөө нэлээд зайтай, бас салхиныхаа дор байдаг болохоор үнэр танар нь харьцангуй гайгүй байх. Харин тэндээс гардаг лагийг ашиглах ямар боломж байж болох вэ?

-Энэ талаар манай эрдэмтдийн хийсэн ажил үр дүнтэй болохыг АСЕМ-ын үеэр туршаад үзчихсэн. Дээрх туршлагадаа үндэслээд энэ чиглэлийн ажлыг хийж эхэлнэ. Ер нь манайд эрдэм шинжилгээний байгууллага, үйлдвэрлэлийн хамтын ажиллагаа сул байдаг. Үүнийг сайжруулахын тулд жишиг болгож ажиллах, төр хувийн хэвшлийн харилцааг ойртуулах зорилгоор бид “Эрдэнэт” үйлдвэр, Эрдэнэт хоттой хамтрах гээд байгаа юм шүү дээ. Одоо манай шинжлэх ухааны байгууллага улсын төсвөөс санхүүждэг бол эрдэм шинжилгээ, судалгааны ажлынхаа зарим хэсгийн хөрөнгийг хувийн хэвшлээс босгож, харилцан ашигтай ажиллахыг л хичээж байгаа хэлбэр юм. Дотооддоо байгаа аливаа бэрхшээл, асуудлыг өөрийн хэмжээнд шийдэж, гарц гаргалгааг олох нь бидний зорилго байдаг. Үүний нэг хэсэг нь л энэ ажил болох юм.

-Эрдэнэт орчмын бүс нутаг иргэдийн эрүүл мэндэд сөрөг нөлөөтэй, зүрх судасны үйл ажиллагааг муутгадаг гэж ярьдаг. Энэ нь үйлдвэрийн цагаан тоос, бусад нөхцөлтэй холбоотой байж болох уу? 

-Үйлдвэрлэлийн явцад үүсдэг цагаан тоос хэр хол хийсч, хэрхэн хуримтлагдаж байгааг бид мэдэхгүй. Говийн шороон шуурга далай гатлаад Японд хүрдэг тухай ярьдаг шиг үүнийг онолын хувьд тооцоолдог эрдэмтэд байдаг. Тэднийг энэ төсөл хөтөлбөрт оролцуулж, нарийвчилсан судалгаа хийхээр төлөвлөсөн. Үүний үр дүнд тэр цагаан тоос хаа ч хүрдэг байсан бид аль болох багасгах, тоосжилтыг дарахын төлөө л ажиллах гэж байна.

Эх сурвалж: "Монголын үнэн" сонин

2
таалагдаж байна

0
таалагдахгүй байна

Холбоотой мэдээлэл Бүгдийг үзэх

Сэтгэгдэл (-)

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд манай сайт хариуцлага хүлээхгүй болно. Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү!
0/1000
  • Зочин ×
    Хариулах ({[{ cmmnt.children.length }]})
    0/1000
    • Зочин {[{ childComment.ip_address }]} ×
      {[{ childComment.text }]}
      {[{ childComment.dislike_count }]}
    • Бусад сэтгэгдэл ()
  • Бусад сэтгэгдэл ()

Дуртай төрөл

"iPhone" утасны ашиглалтыг хөнгөвчлөх 16 ухаалаг арга

2019-05-20

Бүх цаг үеийн хамгийн их борлуулалттай 10 гар утас

2019-05-19

Фэйсбүүкээр "Live" хийхэд хязгаартай боллоо

2019-05-15

1990 оноос хойш ШУА-д төр, засгийн тэргүүнүүдээс нэг ч хүн очоогүй, салбарын сайд нь ганцхан удаа очжээ

2019-05-14

Э.Содномпилжээ мөнгөн медаль хүртлээ

2019-05-22

Б.Өнөрзаяа: Чамгүй амжилт гаргасан ч жүдогоо сагсан бөмбөгөөр солихдоо эргэлзээгүй

2019-05-21

Э.Содномпилжээ ДАШТ-ээс мөнгөн медаль хүртлээ

2019-05-21

Монголын бөхчүүд “Байгаль Опен”-оос 23 медаль хүртэв

2019-05-20

Хамаарал бүхий этгээддээ давуу байдал олгосон албан тушаалтныг ажлаас чөлөөлжээ

2019-05-22

Ажлаас гарсан ч, халагдсан ч тэтгэмж авна

2019-05-21

Чехэд ажилладаг монголчуудын нийгмийн асуудлыг шийдэх боломж бүрдлээ

2019-05-21

Шар тэмдэглэгээний дүрэм ИЙМ УЧИРТАЙ

2019-05-21

Нийслэлийн ойгоос 2019 онд бэлтгэх модны хэмжээг тогтоолоо

2019-05-22

Ой, хээрийн гал түймэр унтраах дадлага сургууль хийлээ

2019-05-21

Улиасны “хөвөнгөөс” хамгаалах арга

2019-05-21

“Хөрсний бохирдлыг бууруулах шийдэл” сэдвээр уралдаан зарлалаа

2019-05-17

Ирээдүйд байгуулагдах өндөр магадлалтай 9 шинэ улс

2019-05-21

Илүүдэл жингээсээ болж найз охиндоо гологдсон залуугийн "өшөө авалт"

2019-05-21

Зүүдний ертөнцтэй эндүүрмээр гайхалтай сонин 10 газар

2019-05-21

Хачирхалтай аргаар биеэ хамгаалдаг амьтад

2019-05-21

Засгийн газрын хуралдаанаас гарсан шийдвэрийг ХХААХҮ-ийн сайд Ч.Улаан мэдээллэж байна

2019-05-22
1:11:51

"Улаан бал" нэвтрүүлэгт МҮБХ-ны дэд тэргүүн Ц.Магалжав оролцов

2019-05-22

"Цензургүй яриа" нэвтрүүлэгт Зам Тээврийн Хөгжлийн сайд Б.Энх-Амгалан оролцов

2019-05-21

Дубайн гэрээг хүчингүй болгох саналыг ажлын хэсэг гаргалаа

2019-05-20

Чи үнэтэй хувцас өмсөж, үнэтэй утас барьж, үнэт эдлэл зүүхгүй бол чамайг Монголд хэн ч тоож харьцахгүй!

2019-05-22

Би эхнэртээ "ТУСАЛДАГГҮЙ"...

2019-05-21

Өрөнд орох өвчин...

2019-05-20

Намайг 20-той байхад энэ бүгдийг хэлж өгсөн болоосой...

2019-05-20

Рок хөгжмийн домгуудын залуу насны дүр төрх

2019-05-21

Амжилттай бүсгүйчүүд цүнхэндээ юу авч явдаг вэ?

2019-05-16

Хүүхэд байхдаа "нугасны муухай дэгдээхий" байсан алдартнууд

2019-05-15

Он оны Дэлхийн миссүүд /1980-2018/

2019-05-14

Дональд Трамп "Huawei" компанид хүнд цохилт өглөө

2019-05-21

Хятад АНУ-тай хийж буй худалдааны дайнд бууж өгсөн үү?

2019-05-15

Трамп: “Их 20”-ийн уулзалтын үеэр БНХАУ, ОХУ-ын удирдагчидтай уулзана

2019-05-14

Худалдааны хэлэлцээрийг ойрын хугацаанд байгуулахыг Д.Трамп уриалжээ

2019-05-12

Орос залуугийн зөвхөн балаар зурсан гайхалтай бүтээлүүд

2019-05-21

“Burn Your Maps” Америк хүү малчин Монгол болсон нь

2019-05-21

Халх голын ялалтын 80 жилийн ойд зориулсан эрдэм шинжилгээний хурал Ярославль хотноо болов

2019-05-21

Шилдэг кинонуудын урам хугалсан үргэлжлэлүүд

2019-05-20

Нөхөртөө заавал уншуулаарай!

2019-05-20

Гэр бүлийн арчаагүй байдлыг харуулдаг зүйл нь хөргөгч юм

2019-05-16

Аавын сүлд хийморь, үйлийн үр хүүхэд нь хувь тавилан болж очдог

2019-05-13

Хүүхдийн сэвлэг даахь үргээх ёслолыг ингэж хийдэг!

2019-05-08

Мөр, шилэн хүзүүний чилээг гаргах 8 дасгал

2019-05-21

Орон байрны гал түймрээс амьд гарах 6 алтан дүрэм

2019-05-21

Ярилцаж буй хүнийхээ сэтгэл зүйгээр тоглох 6 арга

2019-05-20

Ажлын хүнд өдрийн дараа алжаалаа хэрхэн тайлах вэ?

2019-05-20

Францын Орлеон хотын нэгдсэн эмнэлгийн эмч нарыг хотын Захирагч хүлээн авч уулзлаа

2019-05-21

Монголчууддаа үүнийг анхааруулахгүй байж чадсангүй ээ!

2019-05-21

"Шар айрагны гүзээ" гэж байдаггүй, харин...

2019-05-20

“ЭРҮҮЛ ИРГЭН, АРХИДАЛТГҮЙ ЭРҮҮЛ ХОРОО”-г бий болгоно

2019-05-20

Өдөрт нэг өндөг идэх нь зүрхний өвчнөөс сэргийлдэг

2018-05-31

Дэлхийн улс орнуудын оньсого ямар байдаг вэ?

2018-05-30

Дэлгэцийн цэнхэр туяа нойргүйдэл, хорт хавдар үүсгэдэг

2018-05-30

5 сарын 27 цаг агаар: Улаанбаатарт өдөртөө 15 хэм дулаан

2018-05-27

Хамтдаа бүтээх бус хоорондоо тэмцэлдсэн МАН

2019-05-20

Н.Номтойбаяр У.Хүрэлсүхэд агсам тавьжээ

2019-05-20

МАН: Ерөнхийлөгчийн хоригийг хүлээж авах боломжгүй

2019-05-20

Хөндлөнгийн мэргэжлийн шинжээч оруулах хүсэлт тавьсан боловч прокурор татгалзжээ

2019-05-19

Худалдаа Хөгжлийн Банкны Дархан салбарын үүсгэн байгуулагдсаны 25-н жилийн ойн арга хэмжээ амжилттай болж өндөрлөлөө

2019-05-22

“Голомт Банк” гадаад худалдааны санхүүжилтийн шилдэг хамтрагч банкаар өргөмжлөгдлөө

2019-05-22

0 хувийн хүүтэй зээлээр шинэ орон сууцтай болооорой!

2019-05-22

Монголын анхны Иргэний номын сан үүдээ нээлээ

2019-05-21

Д.Эрдэнэбат "Эрдэнэт"-ийн 49 хувийн хэрэгт яллагдагчаар татагджээ

2019-05-22

“Оюу Толгой”-н зэсийн баяжмалын агууламж нэмэгджээ

2019-05-18

Д.Сумъяабазар: "Эрдэнэс тавантолгой"-г улс төрөөс ангид байлгах хэрэгтэй

2019-05-16

УИХ-ын гишүүн Л.Энхболд хулгайд алдагдсан нүүрсний асуудлаар Ерөнхий сайдад асуулга тавилаа

2019-05-16

Сэтгэхүй гэж...

2019-05-22

“Юм үзээгүй” 76 хүн

2019-05-21

Үнэн гэж…

2019-05-21

Цөмийн зэвсэг эрх зүй...

2019-05-20

Дубайн баяны "мангас" машин

2019-05-17

Хамгийн найдвартай, эдэлгээ сайтай 10 автомашиныг тодруулжээ

2019-05-10

2019 оны "Женевийн Авто Үзэсгэлэн" дээр танилцуулагдсан шилдэг төмөр хүлгүүд

2019-04-05

2019 оны "Женевийн Авто Үзэсгэлэн" дээр танилцуулагдсан онцлох төмөр хүлгүүд

2019-04-04

30 гаруй цэцэрлэгийн тусгай зөвшөөрлийг цуцлах саналыг Нийслэлийн боловсролын газарт хүргүүлжээ

2019-05-21

Элсэж ороход хамгийн хэцүү 10 их сургуулийг тодруулжээ

2019-05-20

83 дугаар цэцэрлэгийн багш, ажилтнуудыг ИТХ, Засаг даргын шагналаар шагнаж урамшууллаа

2019-05-20

Нэгдүгээр ангид элсэгчдийн бүртгэл ҮРГЭЛЖИЛЖ байна

2019-05-20

Шатахууны үнэ дахин 80 төгрөгөөр өсчээ

2019-05-22

Яармагийн гүүрийн замын хөдөлгөөнийг нээлээ

2019-05-22

Жолооны үнэмлэхээ хаяж, гээсэн бол Сүхбаатарын талбайг зориорой

2019-05-22

Өнөөдөр цахилгааны хязгаарлалт хийгдэх газрууд

2019-05-22

Хачирхалтай байдлаар дурсгалын зураг авахуулдаг бүсгүй

2019-05-20

Манж Чин гүрний үеийн амьдралыг харуулсан ховор зургууд

2019-05-19

Монгол элдэв зураг (60 фото) №59

2019-05-18

Элдэв зураг (70 фото) №608

2019-05-17

Нангиад хатан /өгүүллэг/

2019-05-19

Хадам ээж...

2019-05-13

"Алтан жүн жор" /өгүүллэг/

2019-05-04

Хүний хань (Өгүүллэг)

2019-04-28

Нийслэлийн шилдэг татвар төлөгчид шалгарлаа

2019-05-21

Хөгжлийн банкны гүйцэтгэх захирлаар Г.Амартүвшинг томилжээ

2019-05-21

Монголын эдийн засаг гаднын нөлөөнд эмзэг хэвээр байна гэж АХБ дүгнэжээ

2019-05-21

Валютын ханшийн өсөлт өргөн хэрэглээний үнийн өсөлтөд нөлөөлөөд байна Т.Баяртсайхан Ерөнхийлөгч өө

2019-05-20

Санал асуулга Бүгдийг үзэх

Владимир Путин (ОХУ)
65.98%
Ши Жиньпин (БНХАУ)
16.58%
Дональд Трамп (АНУ)
4.44%
Шинзо Абэ (Япон)
3.59%
Ангела Меркель (ХБНГУ)
3.42%
Ким Жон Ун (БНАСАУ)
2.39%
Беньямин Нетаньяху (Израиль)
1.2%
Режеп Тайип Эрдоган (Турк)
1.03%
Нарендра Моди (Энэтхэг)
0.51%
Хаан Салман (Саудын Араб)
0.51%
Тереза Мэй (Их Британи)
0.17%
Эммануэль Макрон (Франц)
0.17%

Хамгийн чанартай боловсрол олгодог их дээд сургууль аль нь вэ?

1,328

Одоогийн улстөрчдөөс хэн нь биднийг зөв зам руу удирдах вэ?

5,919

Утааг багасгахын тулд хамгийн түрүүнд юу хийх ёстой вэ?

1,289

Амьдрахад хамгийн таатай хотхон аль нь вэ?

2,246