Байгалийн нөөц ашигласны төлбөр хөгжил авчрах мөнгө мөн үү?

Байгалийн нөөц ашигласны төлбөр хөгжил авчрах мөнгө мөн үү?

Хариуцлагагүй уул уурхайгаас болж тухайн орон нутаг дахин хэзээ ч нөхөгдөхгүйгээр сүйдсэн гашуун туршлага захаас аваад бий. Сум орон нутгаа уул уурхайн хөлд сүйрүүлж байгалийн баялгийнхаа хамаг нөөцийг ашиглуулчихаад нийт төлбөрийн  тавхан хувийг АМНАТ-ын татвар авсан болж хууртагдсаар ирсэнийг иргэд хэзээ ч сайшаадаггүй. Тиймээс уул уурхайн үйл ажиллагааг эсэргүүцсээр ирсэн. Үүнээс болж уул уурхайн компани, орон нутгийн харилцаа манай улсад тийм ч найрсаг, таатай байдаггүй. Бусад оронд ч ялгаагүй. Улсаас тусгай зөвшөөрөл, хамаг эрх нь олгогдсон ч орон нутгийн дэмжлэггүй, иргэдийн итгэлцэл энд байхгүй бол тэр төсөл зогсоход хүрдэг.Нэг ёсондоо, байгалиа сүйрүүлсний хариуд ирэх төлбөр орон нутагтаа наалдахгүй болохоор аргагүй юм. Гэвч нөгөө талдаа эсэргүүцэл нь уул уурхайд хөрөнгө  оруулах гэсэн гадны компанийг үргээсээр байгаа гэдэг.

Харин  энэ харилцааг эдийн засгийн аргаар зөөлрүүлж, харилцан ашиг сонирхлоо хамгаалах шаардлагатайг төр засаг зохицуулахын тулд  уул уурхайн үйлдвэрлэл явагдаж буй орон нутагт 2019 оноос Ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийн 30 хувь нь шууд орон нутаг хөгжүүлэх санд шилждэг болголоо. Өөрөөр хэлбэл, Төсвийн тухай хуулийн 23 дугаар зүйлийн 23.4.7 дахь заалтад “ашигт малтмал хайгуулын болон тусгай зөвшөөрлийн төлбөр”-ийн орлогыг Улсын төсвийн татварын орлогод тусгадаг байсан. Тэгвэл энэ эх үүсвэрийн 30 хувийг  “Төсвийн тухай хуулийн”  60 дугаар зүйлийн 60.2.7-д заасны дагуу аймаг, нийслэл орон нутгийн хөгжлийн санд хуваарилахаар зохицуулсан. Гэхдээ энэ хууль 2020 оноос хэрэгжихээр байсан ч энэ оны нэгдүгээр сараас мөрдөхөөр болж нааш нь татжээ. 30 хувиар зогсохгүй цаашид  нэмэгдэх аж.

Ингэснээр аймаг, сумын орон нутгийн төсвийн эрх мэдэл нэмэгдэж, санхүүгийн хувьд улсын төсвөөс хамааралтай байдал багасна. Иргэд ч манайд уурхай байлаа гээд энэ нь бидний амьдралд Эрдэнэт, Тавантолгой шиг наалдсан юм алга гэж хэлдэг. Тэгвэл энэ оноос хуулийн дагуу ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр гэж багагүй мөнгө аймаг, сумын дансанд орно. Жишээбэл, Баянхонгор аймгийн Шинэжинст сумын орон нутаг хөгжүүлэх санд энэ онд 700 орчим сая төгрөг, Дундговь, Өмнөговьд 4-5 орчим тэрбум төгрөг төвлөрөхөөр байна. Аймаг дотроо хамгийн олон ашиглалтын тусгай зөвшөөрөлтэй, тэр хэрээр эрх ашиг нь хөндөгдөж байгаа орон нутгийн иргэд баялгийнхаа хувь хишгээс илүү бодитой хүртэх боломж бий болно гэсэн үг.  Ингэснээр аймаг, сумын удирдлагууд, улмаар орон нутгийн иргэд дээрх шийдвэрийн үр дүнд уул уурхайг хөгжүүлэх сонирхолтой болохын хэрээр иргэдийн дунд буй уул уурхайн талаарх сөрөг ойлголт эерэг болох боломжтой.

Түүнчлэн орон нутаг хөгжүүлэх сан мөнгөтэй болсноор аймаг, сумын эдийн засагт таатай нөлөө гарч, мөнгөний эргэлт сайжирна. Бараа, бүтээгдэхүүн, ажил үйлчилгээний эрэлт уул уурхайн салбараас орон нутагт орох орлогын хэмжээ нэмэгдэнэ гэж Сангийн яамны холбогдох мэргэжлийн хүмүүс тайлбарласаар. Харин тэрбумаар төвлөрлөх энэ мөнгө тэр чигтээ сүйдсэн газрыг сэргээж чадах уу гэдэг асуулт гарч байна. Өнөөдөр алтны хөлд нутаг орноо сүйтгүүлсэн Төв аймгийн Заамар сум гэхэд тухайн үед “Алтан Дорнод Монгол” зэрэг  компанийн хөлд хэрхэн үрэгдсэн билээ.

Өнөөдөр УИХ-ын гишүүн ЖДҮ-чид тэрбумаар нь зээл авснаа юман чинээ бодохгүй мөнгөний үнэ цэнэ унасан энэ цагт хоёр гурван тэрбум төгрөгөөр сүйтгэгдсэн нутаг орноо сэргээж чадах эсэх нь эргэлзээтэйг нутгийн иргэд хэлж буй. Урьд нь ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийн /АМНАТ/ 70 хувийг Хүний хөгжлийн санд, таван хувийг  Орон нутгийн хөгжлийн нэгдсэн санд, 25 хувийг улсын төсөвт төвлөрүүлдэг байсан. Хүний хөгжлийн сангаас хүүхдийн мөнгө, оюутны тэтгэлгийн 70 мянга гэх мэт халамжийн мөнгийг гаргадаг байв. Энэ нь нөгөө социализмийн үеийн тэгшитгэн хуваах зарчим буюу халамжийн мөнгөний эх үүсвэр хэмээх шүүмжлэл одоо ч дагуулсаар. Уул уурхайгаас хамааралтай эдийн засагтай  манай улсын хувьд уул уурхайгүй аймгуудад уул уурхайгаас олсон нийт орлогоо тэгшитгэн хуваарилах нь шударга хэмээн үздэгтэй холбоотой.

 

Уул уурхайгүй сумын Хөгжлийн санд төвлөрөх мөнгө өмнөхөөс багасна

АМНАТ-ийг ийнхүү аймаг, сумын Хөгжлийн санд төвлөрүүлэх болсноор уул уурхай хөгжиж буй аймаг, сумын хөгжлийн зааг ялгаа улам тодорно. Харин уул уурхайгүй аймаг, сумын хувьд төсвөөс авах татаас хумигдаж тэр хэрээр хөгжил нь бахь байдгаараа үргэлжлэх дүр зураг харагдаж буйг уул уурхайгүй аймгийн зарим  дарга нар төрийн ордонд цугларах үеэрээ харамсан ярьж байлаа. Уурхайгүй сумын, орон нутаг хөгжүүлэх сангийн мөнгө 60-70 орчим сая төгрөг байдаг. Харин энэ мөнгө энэ жилээс багасахаар байгааг тэд мөн хэлсэн.Уул уурхайтай аймгийн иргэдийн амьдрал дээшилнэ гэнэ. Гэхдээ байгалийн хэзээ ч нөхөн төлөгдөхгүй алдагдсан боломжийг тэд энэ мөнгөөр эргүүлэн авч чадахгүй гэдгийг иргэний нийгмийнхэн болоод уул уурхайгүй аймгийн удирдлагууд бас онцолсон.

Харин ч байгалиа онгон дагшинаар нь авч яваа аймгийн удирдлагууд, иргэд төсөв мөнгө нь бага ч гэлээ эдийн засгаа солонгоруулж байгалийн унаган төрхөөрөө байгаа баялгаа аялал жуулчлалын бүтээгдэхүүн болгож ирээдүй хойч үедээ үлдээж байгаагаар бид давуу гэж байв.  Харин уул уурхайтай аймгийн дарга нар энэ хууль хэрэгжих болсноор  уул уурхайн талаарх иргэдийн боловсрол дээшилж, аймаг, сумын хэмжээнд үйлдвэрлэл, үйлчилгээг дагаж ажлын байр нэмэгдэнэ. Аймаг, сумын Засаг дарга, ИТХ мөнгөний эрх мэдэл тэлнэ. Их мөнгө орон нутагт эргэлддэг болно. Аймаг, сумын төсөв томорно. Иргэдийн хяналт, оролцоо энд шаардлагатай болно.Уул уурхайн хайгуул бус ашиглалтын үйл ажиллагаа явагдаж байгаа аймаг, сум эндээс хожно. Хайгуулын хөрөнгө оруулалтыг орон нутаг дэмжих хандлага бий болно.

Цаашид уул уурхай нутгийн уугуул иргэдийн талд илүү үйлчлэх шаардлагатай болно.Нөгөө талдаа улсын нэгдсэн төсвийн орлого буурна. Халамж хумихад хүрнэ. Гэхдээ уул уурхайг иргэд, орон нутаг эерэг хүлээж авснаар гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт энэ салбарт нэмэгдэх боломжтой зэрэг сайн талтай хэмээн ярьж байсан. Гэвч сүйтгүүлсэн газар нутгаа эргүүлэн өмнө байсан шигээр унаган төрхөнд нь оруулахад энэ мөнгө хүрэлцэхгүй гэдгээ хүлээн зөвшөөрч байв. Нөгөө талдаа иргэд, иргэний нийгмийнхэн хяналтаа хэр сайн тавихаас энэ мөнгө яг ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрт өгсөн зориулалтаар эргүүлээд нөхөн сэргээлтэд зарцуулагдах эсэх нь эргэлзээтэй.

Хамгийн наад зах нь л нөөцөө хэрхэн зөв мэдээлэхээс шалтгаална. Уул уурхайтай аймаг сумын дарга нарын эрх мэдэл томорч байгаа ч тэдний ёс зүйгээс ихээхэн зүйл шалтгаална. Канад, Австрали зэрэг улс ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийн орлогыг улс болон муж, орон нутгийн түвшинд татан төвлөрүүлж, тухайн орлогыг захиран зарцуулах эрхийг орон нутгийн захиргааны байгууллагад олгодог. Энэ жишиг манайд бий болж буй нь сайны хажуугаар саар нь их болсон энэ цагт үр дүн нь хэрхэн харагдахыг цаг хугацаа харуулна. Энэ хууль таван жилийн л настай. Таван жилийн дотор талахлагдсан газар орноо сэргээн авч амжих уу эсвэл нэмээд улам сүйрүүлэх үү гэдгийг харах үлдлээ.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

Ц.МЯГМАРБАЯР

0
таалагдаж байна

0
таалагдахгүй байна

Холбоотой мэдээлэл Бүгдийг үзэх

Сэтгэгдэл (-)

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд манай сайт хариуцлага хүлээхгүй болно. Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү!
0/1000
  • Зочин ×
    Хариулах ({[{ cmmnt.children.length }]})
    0/1000
    • Зочин {[{ childComment.ip_address }]} ×
      {[{ childComment.text }]}
      {[{ childComment.dislike_count }]}
    • Бусад сэтгэгдэл ()
  • Бусад сэтгэгдэл ()

Дуртай төрөл

Никарагуа улсын Ерөнхийлөгчийн эсрэг тэмцэгч 216 жилийн хорих ялаар шийтгүүлжээ

2019-02-19

Малайзын экс ерөнхий сайдын авилгын дуулиант хэрэг Монголтой хэрхэн холбогддог вэ?

2019-02-19

ОХУ Венесуэлд хүмүүнлэгийн тусламж илгээнэ

2019-02-19

Австрали улс нэг тэрбум мод тарих зорилт тавьжээ

2019-02-18

"Huawei"-гийн 5G-д итгэхгүй байхыг АНУ анхаарууллаа

2019-02-12

Алдсан гар утасаа IMEI кодоороо дамжуулан олох боломжтой боллоо

2019-02-01

Мэдээллийн технологийн чиглэлээр өндөр цалинтай 500 ажлын байр зарлалаа

2019-01-28

Бичил цэцэрлэгт хүрээлэн байгуулна

2019-01-26

Газрын тосны салбарт монголчуудын оролцоо бага байна гэв

2019-02-15

Канадын гаргасан алдааг Монгол давтаж завхарч явна

2019-02-15

Орхон түүхий нүүрснээс татгалзсан анхны аймаг болно

2019-02-15

Тавантолгойн орд газрыг үйлдвэрлэлийн бүс болгох эхлэл тавигдлаа

2019-02-15

Ээж чинь чамайг БУРУУ явбал бурхны гуйлгачин болдог юм

2019-02-19

Монгол эр хүний "3 хүйтэн чулуугаар" номхотгох нь...

2019-02-18

Ухаарал гэж...

2019-02-18

Төр ба илжиг...

2019-02-15

Машиндаа шинэ аккумлятор худалдаж авахад анхаарах зүйлс

2019-02-12

“Приус”-ны зайг Монголд үйлдвэрлэж, нөхөн сэргээнэ

2019-02-11

Өвлийн улиралд жолооч нарт тулгардаг асуудлуудыг хурдан, шуурхай шийдэх аргууд!

2018-12-17

Машины дугуйг насосгүйгээр хэрхэн хийлэх вэ?

2018-11-10

Транс тос бидний биед хэрхэн нөлөөлдөг вэ?

2019-02-19

300 ортой төрөх эмнэлгийн гадна фасадны ажил 80 хувьтай явж байна

2019-02-19

Жирэмсний тестээр шалгахад учир бий...

2019-02-19

Булууны ясны ач тус

2019-02-19

“Нүүдэлчдийн өвөл 2019 - Бүргэдийн баяр” нийслэлд болно

2019-02-19

“Дөмөн”-г жаранд өртөөлсөн дөмгөрхөн заяа

2019-02-19

Л.Бүүвэйбаатар: Халхын сайхан Юндэн алхаа гишгээнээс эхлээд өөр байх учиртай

2019-02-19

Сансар дахь коммунист амьдрал Зөвлөлтийн үеийн зураачдын төсөөллөөр...

2019-02-17

2020 онд гэхэд нийт 100 сургууль, 130 орчим цэцэрлэг барих, өргөтгөх ажил хийгдэнэ

2019-02-19

Тав хүртэлх насны хүүхдийн эндэгдэл 23 хувиар өсчээ

2019-02-19

Хүүхдийн эрүүл мэнд, хөгжилд сөргөөр нөлөөлөхүйц нийгмийн сүлжээний мэдээллээс хамгаалах тухай хуулийн төсөл боловсруулжээ

2019-02-18

Гадаадад тэтгэлгээр суралцахыг хүсэгчдэд зориулсан өдөрлөг болж байна

2019-02-17

30 настай мэт залуухан харагддаг 68 настай эрийн нууц юу вэ?

2019-02-19

Хялбар аргаар амтат шоколадтай брауни хийж сурцгаая!

2019-02-19

Эдгээр 12 зүйлийг өглөө бүр хийж хэвшсэнээр та өдрийг эрч хүчтэй өнгөрүүлэх болно!

2019-02-19

Таны өмссөн хувцасны өнгөнөөс хамаарч тухайн өдрийн эрч хүч , энерги өөр өөр байдаг

2019-02-19

Хуурамч цагаачлалын бүртгэл хийж буй зуучлагчдыг баривчилна

2019-02-19

Сумын засаг дарга Хятадын уул уурхайн компаниас 29 сая төгрөгийн хандив авчээ

2019-02-19

Ж.Эрхэмбаатар: Эрх баригчид өмгөөлөгчдийг мэргэжлийн үйл ажиллагаа явуулахад нь хяналт тавих гэж санаархаж байна

2019-02-19

Татварын багц хууль: Татвар төлсөн нь зах зээлээ эзэл

2019-02-19

Нүүрний будаггүйгээр наснаасаа залуу харагддаг алдартнууд

2019-02-19

Юу ч үгүй хоосноос амжилтын оргилд гарч чадсан 10 алдартан

2019-02-08

Олны танил хүмүүсийн сар шинийн гоёл /Фото/

2019-02-06

Хамгийн үнэтэй хөхний хагалгаа хийлгэсэн одууд

2019-01-08
1:01:19

Түүхч, профессор Б.Балжинням "Цензургүй яриа" нэвтрүүлэгт оролцов

2019-02-19
1:59

Н.Энхбаяр: МУИС, ШУТИС, ЭМШУИС, ХААИС үнэ төлбөргүй болно...

2019-02-15

Ж.Батзандан: МАНАН-гийн эсрэг тэмцэл М.Энхболдыг Г.Занданшатараар сольж, Л.Оюун-Эрдэнийг сайд болгоод зогсох ёсгүй

2019-02-15
1:00:37

Лу.Болд: Ц.Элбэгдорж намайг ГХЯ-ны сайдаас холдуулж 3 ажил хийсэн

2019-02-15

Монголын үзэсгэлэнт охид (65 фото) №160

2019-02-16

Элдэв зураг (80 фото) - №595

2019-02-15

Амьтны ертөнцийн гайхалтай "ширүүн" зургууд

2019-02-12

2019 оны "Grammy"-ийн шагнал гардуулах ёслолын халуухан мөчүүд

2019-02-11

Савангийн үйлдвэртэй болно

2019-02-19

Улаанбаатараас баруун чиглэлд орж, гарч байгаа автомашиныг бүртгэх камертай болов

2019-02-19

Итали технологиор түүхий эд боловсруулах үйлдвэр байгуулна

2019-02-19

Эрчим хүчний импорт буурчээ

2019-02-19

Хөлбөмбөгийн "Үндэсний шигшээ багийн өдөр" тохиож байна

2019-02-19

​1958 онд барьж өгсөн спортын ордныг шинэчлэн байгуулахад дэмжлэг үзүүлэхийг хүслээ

2019-02-19

Дархан аварга Х.Баянмөнх эмчилгээнд явсан тул "Их эе"-ийг дахин хойшлуулжээ

2019-02-19

Боулингийн “Winners” клубын тамирчид бэлтгэл сайтайгаа харууллаа

2019-02-18

Хүүхдийн даахь үргээхэд анхаарах зүйлс

2019-02-18

Аав нь охиндоо ганц л зүйлийг захья

2019-02-18

Өчигдөр би нөхөртэйгөө маргалдаад аавын гэрт цүнхтэй хувцасаа аваад гүйгээд ирлээ...

2019-02-13

Хүүхдийн ирээдүйд хор учруулдаг эцэг эхчүүдийн 9 том алдаа

2019-02-12

Хамгийн ашигтай бөгөөд найдвартай хөрөнгө оруулалт юу вэ?

2019-02-19

“Нарлаг дэнж” худалдааны төвийн гүйцэтгэх захирал Ч.Цэцэгсүрэн: 800 гаруй ажлын байр бий болгоно

2019-02-19

Худалдаа, хөгжлийн банк 3 үгт хаягжилтыг үйл ажиллагаандаа бүрэн нэвтрүүллээ

2019-02-19

ХААН Банк МУИС-д сүлжээний тоног төхөөрөмж хандивлалаа

2019-02-19

Ой, хээрийн түймэр идэвхжих төлөвтэй

2019-02-19

Сэлэнгэд 3,6 Магнитудын хүчтэй газар хөдлөлт болжээ

2019-02-19

Мөсөн дээгүүр автомашинтайгаа зорчихгүй байхыг анхаарууллаа

2019-02-18

Нийт нутгийн 70 орчим хувь цасан бүрхүүлтэй байна

2019-02-17

Нялцайсан гурил шиг нялх эрчүүд!

2019-02-19

Мангар бацаанууд

2019-02-18

“CAAK PODCAST” - Мэргэжил сонголт ба Гадаадад суралцахад анхаарах зүйлс!

2019-02-15

Монгол хүн насаа хэлдэггүйн учир энэ...

2019-02-14

Бүсгүйчүүдийн анхаарлыг ямар эрчүүд илүү их татдаг вэ?

2019-02-19

Цуврал алуурчин Тед Бандитай уулзсан хүмүүсийн жихүүдэс хүрэм дурсамжаас...

2019-02-19

Манжийн төрийг залуурдаж явсан Монгол гүнжийн түүх

2019-02-19

Эх орондоо баатар болон хүндлэгдсэн Сомали залуутай танилц!

2019-02-18

Бүрэн эрхээ бүлэггүйгээр дуусгах АН-ынханд бүү найд

2019-02-19

МАН “60 тэрбум”-ынхантайгаа хатуу тэмцэж эхэлжээ

2019-02-19

Эрх баригчид бүрэн эрхээ эдэлж, иргэд “шударга ёс”-ыг хайж байна

2019-02-18

ЭЗБХ: Ээлжит чуулганы хугацаанд 9 ажлын хэсэг байгуулан ажиллуулжээ

2019-02-18

Халуун гурил /өгүүллэг/

2019-02-09

Эвэр /өгүүллэг/

2019-02-09

Насан туршдаа чамд талархана /өгүүллэг/

2019-02-02

Бальзак - Ханска авхайд бичсэн захидал

2019-01-27

Өдөрт нэг өндөг идэх нь зүрхний өвчнөөс сэргийлдэг

2018-05-31

Дэлхийн улс орнуудын оньсого ямар байдаг вэ?

2018-05-30

Дэлгэцийн цэнхэр туяа нойргүйдэл, хорт хавдар үүсгэдэг

2018-05-30

5 сарын 27 цаг агаар: Улаанбаатарт өдөртөө 15 хэм дулаан

2018-05-27

Түүхий эдийн цэгүүд “тэжээгч”-гүй болжээ

2019-02-19

Арван компани хувьцаа эзэмшигчдийн хурлаа зарлаад байна

2019-02-18

НӨАТ-ын орлого хоёр дахин нэмэгдэв

2019-02-18

Ж.Үнэнбат: Ашигт ажиллагаагаараа Хаан банк тэргүүлж, Голомт банк удаалж байна

2019-02-18

Санал асуулга Бүгдийг үзэх

ШУТИС
27.75%
МУИС
24.89%
СЭЗИС
8.37%
Батлан Хамгаалахын Их Сургууль
7.93%
ХААИС
6.61%
АШУҮИС
5.73%
Хууль Сахиулахын Их Сургууль
5.07%
МУБИС
4.41%
Бусад
3.96%
Хүмүүнлэгийн Ухааны Их Сургууль
3.08%
СУИС
2.2%

Одоогийн улстөрчдөөс хэн нь биднийг зөв зам руу удирдах вэ?

5,656

Утааг багасгахын тулд хамгийн түрүүнд юу хийх ёстой вэ?

1,213

Амьдрахад хамгийн таатай хотхон аль нь вэ?

2,193

Та ямар брэндийн гар утас барьдаг вэ?

7,865